कविता महोत्सव आयोजना हुँदै

काठमाडौँ । नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानले आफ्नो ५९औँ वार्षिक उत्सव विविध कार्यक्रम गरी भव्य रुपमा मनाउने भएको छ । उक्त  अवसरमा असार ८ गते काव्य विमर्शको आयोजना गरिएको छ । उक्त काव्य विमर्शमा समालोचक पुरुषोत्तम सुवेदीद्वारा लिखित ‘समकालीन नेपाली कवितामा सामाजिक रुपान्तरण’ विषयक कार्यपत्र प्रस्तुत गरिने छ । ९ गते ‘राष्ट्रिय कविता महोत्सव’ आयोजना गरिँदैछ । महोत्सव प्रतिष्ठानका संरक्षक प्रधानमन्त्री केपी ओलीद्वारा उद्घाटन हुनेछ ।
काव्य विभाग प्रमुख प्राज्ञ डा. अमर गिरीका अनुसार प्रतियोगितात्मक राष्ट्रिय कविता महोत्सवका लागि देशविदेशमा रहेका कविहरुबाट ३३३ कविता प्राप्त भएको छ । कविता महोत्सवमा प्रथम (एक), द्वितीय (एक) र तृतीय (तीन) हुनेहरुलाई क्रमशः ३०, २५ र २० हजार नगद, प्रमाणपत्र र पदक प्रदान गरिन्छ । पुरस्कार पछि विशेष कार्यक्रमको आयोजना गरी राष्ट्रपतिद्वारा प्रदान गर्ने गरिएको छ ।

बाल साहित्य गोष्ठी आयोजना

काठमाडौँ– मिति २०७३ साल जेठ २८ गते शुक्रबारका दिन नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठान, लोकवार्ता र बाल साहित्य विभाग तथा साहित्य सदन नेपालको सहकार्यमा एक दिवसीय ‘बाल साहित्य गोष्ठी’ को आयोजना गरियो । दिउँसो २ बजेदेखि प्रतिष्ठानको पुस्तकालय कक्षमा आयोजित गोष्ठीको अध्यक्षता साहित्य सदन नेपालका अध्यक्ष श्री अमीर थापाले गर्नुभएको थियो । कार्यक्रमको सञ्चालन प्रतिष्ठानको योजना तथा कार्यक्रम शाखाका बुद्धि तिमल्सिनाले गर्नुभएको थियो ।

उपत्यकाका विभिन्न विद्यालयका विद्यार्थीहरुको उल्लेख्य सहभागिता रहेको कार्यक्रमका प्रमुख अतिथि वरिष्ठ बाल साहित्यकार श्री शान्तदास मानन्धर हुनुहुन्थ्यो । गोष्ठीमा नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका कुलपति श्री गंगाप्रसाद उप्रेती, उपकुलपति डा. विष्णुविभु घिमिरे, सदस्यसचिव प्रा.डा. जीवेन्द्रदेव गिरी, प्राज्ञ परिषद सदस्य एवं लोकवार्ता र बाल साहित्य विभाग प्रमुख श्री नर्मदेश्वरी सत्याल, प्रज्ञा परिषद सदस्यहरु प्रा. दिनेशराज पन्त, प्रा.डा. हेमाङ्गराज अधिकारी, डा. ज्ञानू पाण्डे, मातृका पोख्रेल, प्राज्ञ सभा सदस्य एवम साहित्य सदन नेपालका उपाध्यक्ष हेमनाथ पौडैल, प्राज्ञ सभा सदस्य शशी लुमुम्बू लगायत प्रतिष्ठानका प्राज्ञ सभा सदस्यहरु, आजीवन सदस्यहरु, विभिन्न विभागका विभागीय सदस्य एवं सम्पादकहरुको महत्वपूर्णं उपस्थिति रहेको थियो । त्यसै गरी गोष्ठीमा बाल साहित्यकारहरु श्री प्रभात सापकोटा, श्री प्रभा भट्टराई, श्री देविका तिमिल्सिना, साहित्य सदन नेपालका सचिव मित्रलाल पंज्ञानी, सहसचिव प्रल्हाद पोखरेल, कोषाध्यक्ष वसन्त रिजाल लगायतका साहित्यकाहरुको उल्लेख्य उपस्थति रहेको थियो ।
औपचारिक रुपमा कार्यक्रमको शुभारम्भ भएपछि आमन्त्रित अतिथिहरुलाई स्वागत गर्दै प्राज्ञ परिषद् सदस्य एवं लोकवार्ता र बाल साहित्य विभागकी प्रमुख श्री नर्मदेश्वरी सत्यालले नेपाल प्रंज्ञा–प्रतिष्ठानले आयोजना गरेको कार्यक्रममा पहिलोपटक बाल स्रष्टा एवं बालबालिकाहरुको उत्साहजनक र उल्लेखनीय सहभागिता रहेकोमा आभार प्रकट गर्दै भन्नुभयो, ‘हामीले धेरै पहिलादेखि देखिरहेको सपना आज साकार बनेको छ । सम्बन्धित निकायहरुले बालसाहित्य र त्यस’bout प्रत्यक्ष सरोकार राख्ने बालबालिकाहरुलाई यस्ता प्राज्ञिक कार्यक्रमहरुमा समेट्नु पर्छ भन्ने हेक्का नराखिरहेका बेला ढिलै भएपनि हाम्रो विभागसमेतको आयोजनामा यो कार्यक्रम आयोजना हुनु खुसीको कुरा हो भन्ने मैले महसुस गरेकी छु ।’ उहाँले थप्नुभयो– ‘हामीले सोचेअनुरुप यस क्षेत्रमा ठोस कार्य गर्न त अझै सकेका छैनौँ तर जे जति कार्य गरेका छाँै त्यसलाई उपलब्धिमूलक बनाउन सक्दो प्रयास भने गरेका छौँ ।’

कार्यक्रमका प्रमुख अतिथि वरिष्ठ बाल साहित्यकार श्री शान्तदास मानन्धरले भन्नुभयो, ‘नेपालमा जेजति बाल साहित्य लेखिएका छन् तिनमा लक्षित पाठक, भावक वा दर्शकको रुचि र स्तरलाई मध्यनजर गरेको पाइँदैन । त्यसकारण अब लेखिने बाल साहित्यले लक्षित वर्गको रुचि र स्तरलाई ख्याल गर्नु पर्छ ।’

नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका सदस्यसचिव प्रा.डा. जीवेन्द्रदेव गिरीले कार्यक्रमबाट आफू उत्साहित भएको उल्लेख गर्दै भन्नुभयो, ‘आगामी दिनमा पनि प्रतिष्ठानका कार्यक्रमहरुमा उल्लेख्यरुपमा बालबालिकाहरुलाई सहभागिता गराउनेतर्फ प्रतिष्ठानको ध्यान केन्द्रित हुनेछ ।’ उहाँले यस कार्यक्रमले प्रज्ञा–प्रतिष्ठानको इतिहासमा महत्वपूर्ण आयाम थपेको उल्लेख गर्नुभयो । बालबालिकामा तत्कालै अरुको अनुसरण र अनुकरण गर्ने बानी हुने भएकाले यस्ता खाले कायक्रमबाट उनीहरुले महत्वपूर्ण लाभ हासिल गर्ने उहाँको दाबी थियो ।

गोष्ठीमा बाल साहित्यकार एवं समीक्षक प्रभात सापकोटाले ‘नेपाली बाल नाटकको सर्वेक्षण’ नामक कार्यपत्र प्रस्तुत गर्नुभएको थियो । सापकोटाको कार्यपत्रमाथि श्री प्रभा भट्टराई र देविका तिमिल्सिनाले टिप्पणी गर्नुभएको थियो । खुल्ला छलफलमा गोष्ठीमा सहभागीमध्येबाट स्रष्टाहरु रामबहादुर पहाडी, कृष्ण शाह यात्री, लक्ष्मी ऐडी, गणेशप्रसाद न्यौपाने लगायतले भाग लिनुभएको थियो ।

प्रमुख अतिथि मानन्धले ‘हाम्रो शुक्रबार’ शीर्षकको कविता पाठ गरी शुभारम्भ गर्नुभएको कार्यक्रममा प्रगेश पाण्डे (रिलायन्स इन्टरनेसनल एकेडेमी कपन), साधना पुरी (जुगल स्कूल, ललितपुर), टीकाराम योगी (सरस्वती उमावि, टोखा) पूजा मगर (नवजागृति मावि, रामहिटी, बौद्ध), अग्रिम अधिकारी (अरुणिमा शैक्षिक प्रतिष्ठान, बौद्ध), लखन थापा (शुभकामना एकेडेमी, कीर्तिपुर), सुरुचि मरहठ्ठा (ज्ञानदीप शिक्षा सदन, चाबहिल), समृद्धि सुवेदी (अरुणिमा शैक्षिक प्रतिष्ठान, बौद्ध), सागर दंगाल (रिलायन्स इन्टरनेसनल एकेडेमी रामहिटी, बौद्ध), सलिना श्रेष्ठ (सरस्वती उमावि, टोखा) र सोनिका दुलाल (शुभकामना एकेडेमी, कीर्तिपुर) समेतका १५ जना छात्रछात्राले आ–आफ्नो कविता सुनाएका थिए ।
कार्यक्रममा प्राज्ञ सभा सदस्य तथा साहित्य सदन नेपालका उपाध्यक्ष एवं कार्यक्रम संयोजक हेमनाथ पौडेलले कार्यक्रमको औचित्यमाथि विस्तृत प्रकाश पार्नुभएको थियो भने कवि मित्रलाल पंज्ञानी र बुद्धि तिमल्सिनाले कविता वाचन गर्नुभएको थियो ।

नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठान, लोकवार्ता र बाल साहित्य विभाग तथा साहित्य सदन नेपालको सहकार्यमा आयोजित ‘बाल साहित्य गोष्ठी’ उपलब्धिमूलक भएको गोष्ठीमा सहभागीहरुको प्रतिक्रिया थियो । कार्यक्रमको सञ्चालन बुद्धि तिमल्सिनाले गर्नुभएको थियो ।

पाकिस्तानी राजदूतसँग भेटघाट

वि.सं.२०७२ फागुन १४ गते नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका कुलपति लगायतका पदाधिकारीसँग पाकिस्तानका नव नियुक्त राजदूत मजहर जावेदले भेटघाट गर्ने कार्यक्रम सम्पन्न भएको थियो । सोही क्रममा नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका कुलपति गङ्गाप्रसाद उपे्रतीले पाकिस्तानी राजदूतलाई नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानबाट प्रकाशित केही महत्त्वपूर्ण पुस्तक उपहार दिनु भएको थियो । कुलपतिले सार्क मुलुकमा प्रज्ञा–प्रतिष्ठानको साहित्यिक सम्बन्ध विस्तार गर्ने उद्देश्य रहेको र पाकिस्तानसँग पनि सम्बन्ध बढाउन चाहेको भनाइ राख्नु भयो । नेपालीहरुले पाकिस्तानमा उच्च शिक्षा लिनुका साथै प्राविधिक विषयको दक्षताका निम्ति पाकिस्तान जाने गरेको जानकारी गराउँदै पाकिस्तान र नेपालको संस्कृतिका  आआफ्ना विशेषता रहेका र साहित्यमा पनि सहकार्य गर्न सकिने विचार व्यक्त गर्नु भयो । कुलपतिले प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका पाँच वटा विभागबाट साहित्यका क्षेत्रमा कार्य हँुदै आएको र छिमेकी मुलुकका चिनियाँ लेखक सङ्घ र साहित्य एवम् कला मण्डलको चिनियाँ महासङ्घ (ऋँीब्ऋ) तथा भारतीय साहित्य अकादमीसँग सहकार्य गर्दै साहित्य सम्बन्धी काम गर्न  सम्झौतामा  हस्ताक्षर समेत भइ सकेको परिपे्रक्ष्यमा पाकिस्तानसँग पनि उक्त कार्यको थालनी गर्न सकिने भनाइ राख्नु भयो ।

सोही अवसरमा पाकिस्तानी राजदूतले नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानले भेटघाट कार्यक्रममा आफूलाई सम्मान गरेकामा खुसी व्यक्त गर्नु भयो । उहाँले पाकिस्तानी जनताले नेपालीप्रति विश्वास गर्ने गरेको र संस्कृतिमा केही भिन्नता रहे पनि अन्य कतिपय कुरामा समानता रहेको बताउनु भयो ।

सो भेटघाटका क्रममा राजदूतले संस्कृति र साहित्यको जस्तै भौगोलिक सम्बन्ध अति नै महत्त्वपूर्ण हुने विचार व्यक्त गर्नु भयो । उहाँले आउँदा दिनमा सहकार्य गर्न मिल्ने विषयमा गर्दै जानका निम्ति आफ्नो राष्ट्रलाई अवगत गराउने बताउनु भयो । कार्यक्रममा उपकुलपति डा. विष्णुविभु घिमिरे, सदस्य सचिव प्रा.डा. जीवेन्द्र देव गिरी, प्राज्ञ सदस्यहरु प्रा.डा. हेमाङ्ग राज अधिकारी, प्रा. दिनेशराज पन्त, डा.अमर गिरी, प्रा.डा. उषा ठाकुर, प्रा.डा. ज्ञानू पाण्डे, श्रवण मुकारुङ, मातृका पोखरेल, नर्मदेश्वरी सत्याल लगायत महाशाखा प्रमुख ज्योतिराज काफ्ले, ज्ञानहरि अधिकारी, सुमन अधिकारी र उपप्रमुख शशी चालिसेको समेत सहभागिता रहेको थियो ।

नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठान, नेपाल सङ्गीत नाट्य प्रज्ञा–प्रतिष्ठान लोक वार्ता परिषद् नेपाल लगायत स्थानीय सङ्घसंस्थाहरुको संयुक्त आयोजनामा वि.सं. २०७२ माघ ७ र ८ गते सल्यानमा लोकवार्ता सम्बन्धी कार्यक्रम सम्पन्न भयो । कार्यक्रमको सभापति समीर शाह, प्रमुख अतिथि उपकुलपति डा. विष्णुविभु घिमिरे तथा विशिष्ट अतिथिहरु पूर्व मन्त्री प्रकाश ज्वाला, प्राज्ञ नर्मदेश्वरी सत्याल, प्राज्ञ पवित्रा घर्र्ती मगर, प्रा.डा.प्रेम कुमार खत्री, प्रा.डा.जयराज पन्त, साहित्यकार खगेन्द्र सङ्ग्रौला, प्रा.डा.चूडामणि बन्धु र प्र.जि.अ.कृष्ण प्रसाद आचार्य लगायतका विशिष्ट व्यक्तिहरु रहनु भएको थियो ।

प्रमुख अतिथि उपकुलपति डा. घिमिरेले  सल्यानको  सुन्दर प्राकृतिक वातावरणमा लोकवार्ता गोष्ठी भव्य रूपमा सम्पन्न भएकोमा हर्ष प्रकट गर्दै कार्यक्रमको सफलताको कामना गर्नु भयो । नेपाल प्रज्ञा—प्रतिष्ठानले लोकवार्ताको संरक्षण र विकासमा विशेष महत्त्व दिँदै आएको र भविष्यमा पनि दिँदै रहने विश्वास उहाँले दिलाउनु भयो । विशेष अतिथि प्राज्ञ नर्मदेश्वरी सत्यालले नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानसँगको संयुक्त आयोजनामा स्थानीय निकायहरु उत्साहित भई आफ्नो ठाउँ र जिल्लाको गरिमा बढाउन लोकवार्ताका विभिन्न विषय सम्बन्धी कार्यपत्र प्रस्तुतिका साथै बहु जातीय सांस्कृतिक नृत्यहरु प्रस्तुत गरी अनुकरणीय काम गर्नु भएकोमा आफ्नो र प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका तर्फबाट धन्यवाद दिनु भयो । उहाँले प्रज्ञा–प्रतिष्ठानले भाषा, साहित्य, दर्शन शास्त्र, सामाजिक शास्त्र, अनुवाद र संस्कृतिका क्षेत्रमा लक्षित कार्यक्रमहरु सम्पन्न गर्न उद्देश्य मिल्ने सङ्घसंस्थाहरुसँग सहकार्य गर्दै कार्यक्रम गरेको जानकारी दिनु भयो । प्रस्तुत गरिने कार्यपत्रहरुले समयोचित नभएका कुरीतिहरु त्याग्न र असल परम्पराको संरक्षण गर्न सहयोग पु¥याउने  भन्दै यस्ता कुराहरुलाई जनतामाझ पु¥याउन पहल गर्नु पर्नेमा पनि उहाँले जोड दिनु भयो । कार्यक्रममा नेपाल सङ्गीत नाट्य प्रज्ञा–प्रतिष्ठानकी प्राज्ञ परिषद् सदस्य पवित्रा घर्ती मगरले सल्यानको लोक संस्कृतिको विशिष्टतामाथि प्रकाश पार्दै गीत प्रस्तुत गर्नु भयो । वरिष्ठ साहित्यकार खगेन्द्र सङ्ग्रौला, कथाकार नयनराज पाण्डेले सो कार्यक्रममा आफ्नो धारणा प्रस्तुत गर्नु भएको थियो । नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका आजीवन सदस्य प्रा.डा.चूडामणि बन्धु, प्रा.डा.प्रेम कुमार खत्री, प्रा.डा.जयराज पन्त, डा.जगमान गुरुङ, प्रा.डा.सुरेन्द्र के.सी, तुलसी मान श्रेष्ठ, गुड्डी पन्त, प्रतिभा पुन, निर्मला गिरी , मधु सूदन गिरी ,सल्यानी माइँला, डा.कुलराज निरौला, शीतल गिरी लगायत विभिन्न व्यक्तिहरुको उपस्थिति रहेको उक्त गोष्ठीमा विद्वान् विदुषीहरुले विभिन्न शीर्षकका कार्यपत्र प्रस्तुत गर्नु भएको  थियो । कार्यपत्र प्रस्तोता र कार्यपत्रहरु यस प्रकारका रहेका छन्— खर्कबहादुर बुढा ‘सल्यानमा प्रचलित कला संस्कृतिको सामान्य चिनारी’, डा.धुव्रप्रसाद भट्टराई ‘पाल्पा अर्गलीमा गाइने फागु गीतको सन्दर्भपरक अध्ययन’, पूर्ण भण्डारी ‘पङ्कज’ ‘सल्यान जिल्लाको लिखित साहित्यको रूपरेखा’, प्रतीक ‘इच्छुक’ शर्मा ‘समृद्धिको आधारः सल्यानको पर्यटन’, डा.भक्त राई ‘किरात राई जातिमा प्रचलित मदिरा संस्कृति’, मणिराज शर्मा ‘राउटे जातिको लोक जीवन’, डा.मधुुसूदन गिरी ‘मध्य पश्चिमको साहित्यिक अवस्था’, मनोहर लामिछाने ‘सल्यान जिल्लाको लोक साहित्य’ र प्रा.डा.जयराज पन्त ‘नेपाली लोकवार्ताको परिचय र महत्व’ । यी कार्यपत्रमाथि मोतीलाल नेपाली, प्रा.डा.चूडामणि बन्धु, प्रेम योगी, रमेश गौतम, शीतल गिरी, मेदिनी केवल, अमर शाह र पूर्णबहादुर भण्डारीले टिप्पणी गर्नुका साथै डा.मधुसूदन गिरीले प्रा.डा.जयराज पन्तको कार्यपत्रमाथि जिज्ञासा राख्नु भएको थियो ।

राष्ट्रिय कविता महोत्सव— २०७२ सम्पन्न

वि.सं. २०७२ चैत्र १४ गते नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानले आफ्नो ५८ औँ वार्षिकोत्सवको अवसर पारेर राष्ट्रिय कविता महोत्सव २०७२ को आयोजना गरेको थियो । प्रमुख अतिथि सम्माननीय सभामुख ओनसरी घर्ती रहनु भएको समारोहको सभापति कुलपति गङ्गाप्रसाद उप्रेती हुनु हुन्थ्यो भने संयोजन प्राज्ञ डा. अमर गिरीले गर्नु भएको थियो । कार्यक्रममा अतिथिहरु पूर्व कुलपति बैरागी काइँला, नेपाल नाट्य सङ्गीत प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका कुलपति सरुभक्त श्रेष्ठ, उपकुलपति डा.विष्णुविभु घिमिरे, सदस्य सचिव प्रा.डा.जीवेन्द्र देव गिरी, अन्य प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका पदाधिकारीहरु, प्राज्ञ परिषद्का सदस्यहरु, प्राज्ञ सभाका सदस्यहरु लगायत कविता प्रेमी व्यक्तित्वहरुको व्यापक सहभागिता रहेको थियो ।

महोत्सव उद्घाटन पश्चात् सम्माननीय सभामुख घर्तीले कार्यक्रमको सफलताको शुभ कामना व्यक्त गर्नु भयो । उहाँले बहुभाषा, बहुजाति र बहु संस्कृतियुक्त हाम्रो जस्तो देशका सबैे भाषा र साहित्यको संरक्षण र संवर्धन गर्नु राष्ट्रको दायित्व हुन आउँछ, त्यसैले त्यस दायित्वलाई वहन गर्नु प्रज्ञा–प्रतिष्ठानको कर्तव्य रहेको छ भन्ने विचार व्यक्त गर्नु भयो । सभामुख घर्तीले संविधानको मर्मलाई आत्मसात् गर्दै नयाँ नेपाल निर्माणतिर अग्रसर हुन सबैलाई आह्वान पनि गर्नु भयो । उहाँले दलीय राजनीतिक स्वार्थमा नलागी सहमति र सहकार्यमा देशको समृद्धिका निम्ति जुट्नु सबैको कर्तव्य हुन आउने भन्दै भाषा र साहित्यका माध्यमबाट पनि संविधानको रक्षा गरी देशलाई अघि बढाउन जोड दिनु भयो । उपकुलपति डा.विष्णुविभु घिमिरेबाट स्वागत गरिएको कार्यक्रममा २०७२ को राष्ट्रिय कविता महोत्सवको प्रतिवेदन प्रस्तुत गर्दै संयोजक प्राज्ञ डा. अमर गिरीले काव्य प्रतिभाको विकासमा योगदान दिने उद्देश्यले वि.सं.२०२२ देखि प्रज्ञा–प्रतिष्ठानले महोत्सवको थालनी गरेको बताउनु भयो । उहाँले महोत्सवको आफ्नो विशेषता रहेको छ भन्दै कार्यक्रमलाई उपलब्धिपूर्ण र रचनात्मक बनाउन काव्य विमर्शको आयोजना गरेको जानकारी गराउनु भयो । सोही अवसरमा समारोहका सभापति कुलपति गङ्गाप्रसाद उप्रेतीले नयाँ पुस्तालाई प्रेरित गर्नका निम्ति आयोजित कार्यक्रम हरेक वर्ष आयोजना हुने गरेको र यस वर्ष विविध कारणवश समयमा गर्न नसकेको जानकारीका साथ उपस्थित सबैलाई धन्यवाद दिँदै प्रज्ञा–प्रतिष्ठानबाट प्रकाशित पुस्तकहरु सभामुखलाई उपहारस्वरूप प्रदान गर्नु भयो । कार्यक्रमको दोस्रो सत्रमा कविता वाचन कार्यक्रम रहेको थियो । उक्त सत्रको  अध्यक्षता उपकुलपति डा. विष्णुविभु घिमिरेले गर्नु भएको थियो । कवि एवम् पूर्व कुलपति वैरागी काइँलाको कविता वाचनबाट कविता महोत्सवको आरम्भ गरिएको थियो ।
महोत्सवमा १४३ जना कविहरुका कविता वाचनका निम्ति प्राप्त भए तापनि मूल्याङ्कन समितिबाट ३१ वटा कविता वाचनका निम्ति छनोट भएका थिए । मूल्याङ्कन समितिका  सदस्यहरुमा कवि दिनेशहरि अधिकारी, पुरुषोत्तम सुवेदी, प्रा.जगत् प्रसाद उपाध्याय ‘प्रेक्षित’, डा.धन प्रसाद सुवेदी र उपेन्द्र सुब्बा रहनु भएको थियो । समितिले ३१ वटा कविताबाट पनि उत्कृष्ट पाँच वटा कवितालाई प्रथम, द्वितीय र तृतीय पुरस्कारका निम्ति सिफारिस गरेको थियो जसमा प्रोल्लास सिन्धुलीय (सिन्धुली)को ‘गाउँको वृद्धालय’ प्रथम, ‘सरस्वती दुमी राई (पाँचथर)को ‘आमा, जाँतो र मेरो जिन्दगी’ द्वितीय भएका थिए भने तृतीय हुनेमा क्रमशः राजु स्याङ्तान (महोत्तरी) को ‘एउटा दासको घोषणा पत्र’, सोझो गाउँले (बझाङ) को  ‘तातो बालुवामा छाती धसि रहेको जिन्दगी’ र सुदेश सत्याल  तनहुँ) को ‘जन आबाज’ रहेका छन् ।

विभिन्न लब्ध प्रतिष्ठित व्यक्तित्वहरुको सहभागिता रहेको महोत्सवक अतिथि कविहरुमा कृष्ण जोशी, तुलसी दिवस, पूर्ण विराम, नरेश शाक्य, वियोगी बुढाथोकी, डा. देवी नेपाल, सुलोचना मानन्धर, हरि गोविन्द लुइँटेल, विधान आचार्य, टङ्क उप्रेती, ठाकुर बेलबासे, उषा हमाल, आर.एम.डङ्गोल, गीता त्रिपाठी,  विमला तुम्खेवा आदिले आ–आफ्ना रचना वाचन गर्नु भएको थियो ।

यसै गरी प्रतियोगी कविहरुमा जेबी खत्री, पुरु लम्साल, चन्द्र राना राई, दीपक नेपाल, डा.सौरभ सुनार, डा.विदुर वस्ती, जनार्दन लम्साल, राजेन्द्र तारकिणी, सविना सिन्धु, उर्मिला कोइराला, अन्जान काइँला, असीम सागर, पूजा आराधना, अनुपम रोशी ,शिव भुषाल, मञ्जुश्री गिरी, खेम बराल, रोशन पुन, केशव सिलवाल, गोपाल कुमार मैनाली, शिव भुषाल आदिले आआफ्ना सिर्जना सुनाउनु भयो ।

राष्ट्रिय कविता महोत्सवको पूर्व सन्ध्यामा काव्य विमर्श कार्यक्रम

वि.सं.२०७२ चैत्र १२ गते नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानले राष्ट्रिय कविता महोत्सव २०७२ को सन्दर्भमा काव्य विमर्श कार्यक्रम सम्पन्न गरेको थियो । कविता महोत्सवको पूर्व सन्ध्यामा आयोजना गरिएको उक्त कार्यक्रममा “समकालीन नेपाली कवितामा राजनीतिक चेतना” विषयमा विमर्श गरिएको थियो । कार्यक्रममा प्रमुख अतिथिको आसनबाट कुलपति गङ्गाप्रसाद उप्रेतीले विविध वैचारिक पृष्ठभूमिका स्रष्टाहरुबिच छलफल गराई निष्कर्ष निकालिएको यो छलफल सार्थक भएको भनाइ राख्नु भयो । उहाँले सिर्जना र सौन्दर्य शास्त्रको चर्चालाई सँगै लैजानु पर्ने हुँदा कार्यक्रम महत्वपूर्ण भएको विचार व्यक्त गर्नु भयो । उपकुलपति डा.विष्णुविभु घिमिरेको अध्यक्षतामा सम्पन्न सो समारोहको संयोजन काव्य विभाग प्रमुख डा.अमर गिरीले गर्नु भएको थियो । उपस्थित विद्वान् विदुषीहरुलाई स्वागत गर्दै प्राज्ञ गिरीले कार्यक्रमको उद्देश्यमाथि प्रकाश पार्नु भयो । उहाँले मन्तव्यका क्रममा यस्तो विचार विमर्शले नेपाली कविताको उन्नयनमा महत्त्वपूर्ण भूमिका राख्ने विचार व्यक्त गर्दै  नेपाली कविताले आधुनिक कालमा साहित्य र  सामाजिक प्रयोजनमा ध्यान  राखी राजनीतिक चेतना आरम्भ गरेको छ र  त्यस काममा स्रष्टा स्वयं लागि परेका छन् भन्ने भनाइ राख्नु भयो । कार्यक्रममा डा.मधुसूुदन गिरीले ‘समकालीन नेपाली कवितामा राजनीतिक चेतना’ नामक  कार्यपत्र प्रस्तुत गर्नु भयो । उहाँले आफ्नो कार्यपत्रमा आधुनिक कालदेखि मात्र कवितामा राजनीतिक स्वरले प्रवेश पाएको उल्लेख गर्नु भएको छ । कार्यपत्रमाथि प्रा.डा.कुमार प्रसाद कोइराला र प्रा.डा.जगदीश चन्द्र भण्डारीले टिप्पणी गर्नु भएको थियो । टिप्पणीमा समाजवादी यथार्थवादलाई मात्र यथार्थवाद भनिएकोमा वास्तविकता नभएको भन्दै अन्य धारलाई पनि महत्त्व दिनु पर्नेमा कोइरालाको जोड रह्यो । प्रगतिवाद समकालीनमा मात्र नभई अरूमा पनि हुने र समकालीनता’bout  अझ स्पष्ट हुनु पर्ने धारणा टिप्पणीकार डा .भण्डारीले राख्नु भयो ।

यसै गरी सहभागीहरुबाट विजय राज न्यौपाने, बम बहादुर थापा ‘जिताली’, पुरु लम्साल, प्रा.गोपीकृष्ण शर्मा, डा.मुकुन्द ‘पथिक’, माधव घिमिरे , हेमनाथ पौडेल, उर्मिला पन्त र भरत भारद्वाजले जिज्ञासा राख्नु भएको कार्यक्रममा सदस्य सचिव प्रा.डा.जीवेन्द्र देव गिरीले कार्यपत्र महत्वपूर्ण विषयमा प्रस्तुत भएको र साहित्य र राजनीतिलाई गाँस्ने काम काव्य विमर्शले गरेको छ भन्दै शैली , दृष्टि र संंरचनाका हिसाबले दिइएको सुझाउप्रति धन्यवाद सहित आफ्नो मन्तव्य व्यक्त गर्नु भयो । अन्त्यमा कार्यक्रमका अध्यक्ष डा.विष्णुविभु घिमिरेले साहित्यको मूलधार राजनीतिसँग गाँसिएको र विचारयुक्त रचना  भएका कवि नै स्थापित हुँदै आएको धारणा राख्नु भयो । उहाँले नेपाली कविताको अध्ययन नगरी राजनीति गर्ने हो भने त्यो अपुरो रहने छ भन्दै नेपाली साहित्यमा समालोचकको कमी रहेको पनि उल्लेख गर्नु भयो ।

अन्तर्राष्ट्रिय मातृभाषा दिवसका उपलक्ष्यमा गोष्ठीको आयोजना

वि.सं.२०७२ फागुन १० गते प्रमुख अतिथि संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन राज्यमन्त्री बल बहादुर महतले पानसमा दीप प्रज्वलन गरीे उद्घाटन गरिएको मातृभाषा सम्बन्धी गोष्ठीमा मातृभाषामा शिक्षा र पाठ्य पुस्तक उपलब्ध गराउन सरकारले गृहकार्य गरि रहेको बताउनु भएको थियो । उहाँले संविधान अहिलेसम्मकै उत्कृष्ट रहेको बताउँदै भन्नु भयो, ‘संविधानलाई आवश्यकता अनुसार संशोधन गर्न सकिन्छ , कोही आत्तिनु पर्र्दैन ।  राज्यमन्त्री महतले  भारत भ्रमणमा रहनु भएका प्रधान मन्त्री के.पी शर्मा ओलीकै अडानले अघोषित नाकाबन्दी खुल्ने स्थिति भएको भन्दै संविधानले दिएको हक अधिकार कार्यान्वयन गर्न सबै पक्ष लाग्न जरुरी रहेको बताउनु भयो । उद्घाटन सत्रका  सभाध्यक्ष नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका कुलपति गङ्गाप्रसाद उप्रेतीले मातृभाषाको विकास, पाठ्य पुस्तक र साहित्य सिर्जना सहित पूर्वाधार निर्माणमा जोड दिनु भयो । लोपोन्मुख भाषा र लिखित साहित्य भएको मातृभाषालाई समान हैसियतले हेर्न नमिल्ने बताउँदै उहाँले भाषा आयोग स्थापना भएपछि मातृभाषाको विकास र संरक्षणमा टेवा पुग्ने विश्वास व्यक्त गर्नु भयो । नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका पूर्व कुलपति बैरागी काइँलाले भाषाप्रति सरकार समयमै सचेत र सजग हुन पर्नेमा जोड दिँदै भाषिक अधिकारका लागि भएको सङ्घर्षका कारणले पूर्वी पाकिस्तान मुख्य पाकिस्तानबाट स्वतन्त्र भएर बङ्गला देश भएको स्मरण गर्नु भयो । उहाँले सांस्कृतिक र प्राकृतिक पर्यटन जस्तै भाषिक पर्यटनका लागि सरकारले पहल गर्न आवश्यक रहेको धारणा राख्नु भयो । कार्यक्रममा नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका सदस्य सचिव प्रा.डा.जीवेन्द्र देव गिरीले स्वागत मन्तव्य सहित कार्यक्रम’bout जानकारी दिनु भएकोमा प्राज्ञ श्रवण मुकारुङले मातृभाषा सम्बन्धी आफ्ना  विचार व्यक्त गर्नु भएको थियो ।

युनेस्कोले अन्तर्राष्ट्रिय मातृभाषा दिवसको उपलक्ष्यमा ‘उच्च शिक्षासम्म गुणस्तरीय शिक्षा’ हुनु पर्ने नारा तय गरेको थियो । दोस्रो सत्रमा सञ्चालित कार्यक्रमको अध्यक्षता उपकुलपति डा.विष्णुविभु घिमिरेले गर्नु भएको थियो । कार्यक्रममा डा. नवराज लम्साल, डा. अमृत योञ्जन र डा. लवदेव अवस्थीले क्रमशः “कविताको इन्दे्रणीमा संस्थागत उज्यालो !” “नेपालको संविधान २०७२ मा भाषिक प्रावधान” र “नेपालमा मातृभाषा शिक्षण अवस्थाः हिजो आज र भोलि” नामका  विभिन्न शीर्षकमा कार्यपत्र प्रस्तुत गर्नु भएको थियो । उक्त कार्यपत्रमाथि दुप वाङ्देल मोक्तान, प्रा.डा. योगेन्द्र प्रसाद यादव र कृष्णराज ‘सर्वहारी’ ले समीक्षा गर्नु भयो । सोही अवसरमा सहभागीहरुबाट आ–आफ्नो सुझाब सहित जिज्ञासा प्रस्तुत गरिएको थियो । हालको बङ्गला देशमा बङ्गाली भाषाको सट्टामा उर्दु भाषालाई जबरजस्ती लागु गर्न खोजिएपछि ढाका विश्व विद्यालयका विद्यार्थीको प्रदर्शनमा सन् १९५२ फेब्रुअरी २१ तारिखमा चार जना भाषिक सहिद भएका थिए  । बङ्गला देश स्वतन्त्र मुलुक भएपछि सन् १९९९ फेब्रुअरी २१ तारिखदेखि सहादत  प्राप्त दिनलाई युनेस्कोले अन्तर्राष्ट्रिय मातृभाषा दिवसको रूपमा मान्यता दिँदै आएको छ र त्यसैको उपलक्ष्यमा युनेस्कोका महानिर्देशकको सन्देश युनेस्को काठमाडौँका प्रतिनिधिबाट वाचन समेत गरिएको थियो ।

अन्तर्राष्ट्रिय मातृभाषा दिवसमा राष्ट्रिय मातृभाषा कविता महोत्सव

वि.सं. २०७२ फागुन ९ गते नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानले भाषा (मातृभाषा) तथा साहित्य (मातृभाषा) विभागको सक्रियातामा अन्तर्राष्ट्रिय मातृभाषा दिवस २०१६ को उपलक्ष्य पारेर सम्माननीय राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीको प्रमुख आतिथ्यमा ‘राष्ट्रिय मातृभाषा कविता महोत्सव २०७२’ को आयोजना गरेको थियो । विधिवत् रूपमा कार्यक्रमलाई उद्घाटन गर्दै राष्ट्रपति भण्डारीले लोपोन्मुख भाषाको जगेर्ना र विलुप्त भाषाको खोजी गर्नु सबैको साझा दायित्व रहेको बताउनु भयो । उहाँले आफ्नो सम्बोधनका क्रममा सबै मातृभाषाको संवर्र्धन र संरक्षणमा अब गठन हुने भाषा आयोगले योगदान गर्ने विश्वास व्यक्त गर्नु भयो । कार्यक्रममा नेपालका लागि बङ्गला देशका राजदूत मास्फी बिन्ते साम्सले बङ्गाली भाषालाई मातृभाषामा रूपान्तरण गर्न खोज्दा तात्कालिक शासकले भाषा अनुरागीमाथि ज्यादती गरेको स्मरण गराउनु भएको थियो । प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका कुलपति गङ्गाप्रसाद उप्रेतीले हजारौँ भाषाभाषीको बलिदानबाट स्थापित अवसरलार्ई राष्ट्र सङ्घले अन्तर्राष्ट्रिय मातृभाषा दिवसका रूपमा मनाउन सुरु गरेको ३७ वर्ष नाघि सके पनि नेपालले वि.सं. २०६८ देखि मात्र अन्तर्राष्ट्रिय मातृभाषा दिवस मनाउने परम्पराको थालनी गरेको बताउनु भयो । उपकुलपति डा.विष्णुविभु घिमिरेले नेपालमा विविध प्रकारका भाषा र संस्कृति भएकाले लोप हुन लागेका मातृभाषाको संरक्षण र अन्वेषण गर्ने जिम्मा प्रतिष्ठानको भएको विचार व्यक्त गर्दै उपस्थित सबैलाई स्वागत गर्नु भयो । सदस्य सचिव प्रा.डा. जीवेन्द्र देव गिरीले आआफ्ना क्षेत्रबाट कार्यक्रममा भाग लिने सबैलाई धन्यवाद ज्ञापन गर्दै उक्त कार्यक्रमलाई अवसरका रूपमा लिन आग्रह गर्नु भयो ।

पूर्व कुलपति बैरागी काइँलाले नेपालमा बोलिने भाषा, संस्कृति र बसोबास क्षेत्रलाई सबैले अपनत्व महसुस गर्ने गरी आयोजित सो कार्यक्रम ज्यादै महत्वपूर्ण भएको भन्दै राष्ट्र बनाउने कार्यमा साहित्यकारको सहयोग हुने बताउनु भयो । उहाँले नेपालमा बोलिने सबै मातृभाषाको विकासमा समान दृष्टि पुग्नु पर्ने विचार व्यक्त गर्नु भयो । यसै गरी संयोजक प्राज्ञ श्रवण मुकारुङ्ले कार्यक्रमको औचित्य’bout आफ्नो धारणा यसरी प्रस्तुत गर्नु भयो— बहुजातीय, बहुभाषिक र बहु सांस्कृतिक पहिचान भएको हाम्रो मुलुकका सबै भाषालाई भर्खरै जारी संविधानले राष्ट्रभाषा मानेको छ । त्यसैले प्रज्ञा–प्रतिष्ठानले सबै भाषाको जर्गेना र विकास गर्नको निम्ति कार्य गर्ने छ भन्दै मातृभाषा कविता महोत्सव त्यसैको उदाहरण रहेको  बताउनु भयो । उहाँले ५४ भाषाका १०४ वटा कविता प्राप्त भएकोमा ५३ जना कविले आआफ्ना भाषामा कविता वाचन गर्ने पनि जानकारी गराउनु भयो । सो अवसरमा कलाकार मनु नेवाङले पालम गीत प्रस्तुत गर्नु भएको थियो ।
महोत्सवमा विभिन्न जातजाति एवम् मातृभाषी टोली नेताहरु रेशम गुरुङ (गुरुङ), राम गोपाल आशुतोष (नेवार) धिमे, गङ्गा माया धिमाल (धिमाल), ल्हाक्पा शेर्पा (शेर्पा), गोविन्द आङ्बुहाङ (लिम्बु), शोभा सुनुवार (सुनुवार), धावा वाङ्देल मोक्तान (तामाङ), तेज राना मगर (मगर), दीपक बान्तवा (राई), कृष्णराज सर्वहारी (थारु) र महेश हाडा (नेवार) लाखेका समूहका सहभागीहरुले बाजागाजाका साथ सांस्कृतिक झाँकी प्रस्तुत गरी सम्पन्न  गरिएको उक्त समारोहको दोस्रो चरण कविता वाचनबाट सुरु भएको थियो । कविता वाचन गर्ने कविहरुमा सविता कुमुदिनी (अवधी), मनोज आठपहरिया (आठपहरिया), गुलाम मुस्तफा नुरी (उर्दु), अञ्जु उराँव (उराँव), प्रदीप कुमार तामाङ (कागते, स्युँवा), भीम किसान (किसान), तिलक बहादुर कुमाल (कुमाल), अजय अलङ्कार (कुलुङ), चतुर्भुज केवरत (केवरत), समृद्धि अधिकारी (खस), गणेश कुमार राई (खालिङ), प्रितम गन्गाई (गन्गाई), गणेश बहादुर गुरुङ (गुरुङ), अनिता घले (घले), वाग आयाग्यामी यालुङछा (चाम्लिङ), टीकाभक्त जिरेल (जिरेल), उर्मिला पन्त पाण्डेय (डोटेली), पूर्णिमा ताजपुरिया (ताजपुरिया), मुक्तान थेबा (तामाङ), राम बहादुर थकाली (तिन गाउँले थकाली), सपना खुर्के थामी (थामी), भूमिका चौधरी (थारु), उदिम किराती (थुलुङ), सन्जा दनुवार (दनुवार), रूपेन्द्र राई (दुङ्माली), कीर्ति कुमार दुमी राई (दुमी), मुक्तिनाथ घिमिरे (दुरा), मोनालिसा धिमाल (धिमाल), प्रताप सिंह नाछिरिङ (नाछिरिङ), सुधीर ख्वबि (नेपाल भाषा), प्रवीण पुमा (पुमा), किशोर कुमार राई (फाङदुवाली), निवेश कुमार (बज्जिका), राजमार्ग (बझाङ्गी), रमा खड्का (बाजुरेली), शुक्र बान्तवा (बान्तवा), किशोर बाहिङ राई (बाहिङ), आनन्द गुप्ता (भोजपुरी), इर्धासी झाँक्री मगर (मगर खाम), रिम बाबु राना (मगर ढुट), ककुलती कुमारी महतो (मगही), टोमा लामा (मुगाल), भावना कुमारी झा (मैथिली), इन्दिरा जिमी (याक्खा), प्रितम कुमार राजवंशी (राजवंशी), अमित थेवे (लिम्बु), आङ्गेल लोवा, (ल्होपा, लोवा), साङबु नुप्पा ल्होमी (ल्होमी), झरना वाम्बुले (वाम्बुले), आङदावा शेर्पा (शेर्पा), चेरेहाम्सो क्याव (सुनुवार), लक्ष्मी एडी (हुम्ली), कन्जोक लामा (हुम्ली–भोटे लामा) रहनु भएको छ ।

अन्तर्राष्ट्रिय नेपाली भाषा सङ्गोष्ठी

वि.सं. २०७२ फागुन २८, २९ र ३० गते झापाको काँकरभिट्टामा त्रिदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय भाषा सङ्गोष्ठी सम्बद्ध विषयमा छलफल, कार्यपत्र प्रस्तुति, टिप्पणी र कविगोष्ठी समेत गरी सम्पन्न भएको थियो । उक्त सङ्गोष्ठीमा नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका उपकुलपति डा.विष्णुविभु घिमिरेले प्रमुख अतिथिको भूमिका निर्वाह गर्नु भएको थियो । भाषा विभाग प्रमुख प्रा.डा. हेमाङ्ग राज अधिकारीले संयोजन गर्नु भएको कार्यक्रम नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठान र भानु प्रतिष्ठानको संयुक्त आयोजनामा सम्पन्न भएको थियो ।
कार्यक्रममा प्रमुख अतिथि उपकुलपति डा.विष्णुविभु घिमिरेले भाषामा देखिएको बेथिती र विवाद लामो समयसम्म राख्न नहुने बताउनु भयो । उहाँले भाषासँग संस्कृति जोडिने  हुँदा दुबैमा एकरूपता अपनाउन नसके नेपाली मर्न समय लाग्दैन भन्दै मान्छे मार्न हतियार होइन भाषा र संस्कृति लोप गरि दिए पुग्ने विचार राख्नु भयो । प्राज्ञ प्रा.डा.हेमाङ्ग राज अधिकारीले नेपाली भाषाको मानकीकरण, संवर्धन एवम् प्रवर्र्धन गर्न ढिला भइ सकेकाले अबका दिनमा भाषा, वर्ण र कोश प्रयोगमा विविधता नहुने गरी काम गर्न सङ्गोष्ठी आयोजना गरेको प्रस्ट पार्नु भयो । उहाँले लेख्य मानकका साथै  कथ्य मानक खोज्ने प्रयासमा रहेको र भिन्न स्थानमा बस्ने नेपाली भाषीबिच एकता खोज्ने प्रयासका रूपमा भारत, भुटान, बर्मा र नेपालको सङ्गम स्थान काँकरभिट्टा  बनेको जानकारी गराउनु भयो । यसै गरी प्रा.डा.चूडा मणि बन्धुले नेपाली भाषा मानकीकरणको सँघारमा आइ पुगेको बताउनु भयो । भानु प्रतिष्ठानका अध्यक्ष प्रा.डा. व्रतराज आचार्यले नेपाली भाषाको नेतृत्व नेपालीले गर्नु पर्ने र नेपाली वर्ण विन्यासमा धेरै समय खर्चिइ सके पनि एकरूपता ल्याउन नसकेकाले अब ढिलो गर्न नहुने तर्क राख्नु भयो । सो कार्यक्रममा नेपालको राजधानी काठमाडौँ र पूर्वाञ्चल, भारतको असम, मेघालय, सिलिगुढी, सिक्किम, मणिपुर, दार्जिलिङ, भुटान र बर्माको म्यानमारमा बस्ने नेपाली भाषाका प्रबुद्धहरु विश्वभरि बोलिने र लेखिने नेपाली भाषामा एकरूपता ल्याउनु पर्नेमा एक हुनु भएको थियो । भारतको उत्तर बङ्गालबाट आएका प्राध्यापक कृष्णराज घतानीले बदलिँदो समाजमा नेपाली भाषाले कुन दिशा लिइ रहेको छ र त्यसले जन्माउने चुनौतीलाई कसरी समाधान गर्ने भन्नेमा समयमै निश्चित टुङ्गोमा पुग्नु पर्नेमा जोड दिनु भयो । नेपालको राजधानी काठमाडौँ र पूर्वाञ्चल,  असम, सिलिगुडी, सिक्किम, मणिपुर, दार्जिलिङका भारतीय भाषाविज्ञहरु भन्छन्, “नेपाली भाषामा जति शब्द भण्डार हिन्दीमा पनि छैन । त्यसैले हामीले नेपाली भाषाको महत्व बुझी त्यसमा समयमै एकरूपता ल्याउन सक्यौँ भने मात्र हामी भाषामा समेत धनी हुने छौँ ।”

साहित्य परिषद् सिक्किमका अध्यक्ष पारस मणि दङ्गालले भारतका विभिन्न स्थानमा नेपाली भाषाको प्रयोगमा विविधता हुने बताउनु भयो । उहाँका अनुसार आसाम र मणिपुरमा हेर्ने हो भने पनि त्यहाँ तिनै ठाउँमा स्थानीय भाषा प्रयोगको प्रभाव बढि रहेको पाइन्छ । उहाँले नेपाली भाषामा स्थानीय भाषा मिसिएकाले सङ्गोष्ठी निष्कर्षमा पुगेर मात्र नहुने त्यसको कार्यान्वयन पक्ष व्यापक र बलियो हुनु पर्नेमा जोड दिनु भयो । असम नेपाली साहित्य सभाका अध्यक्ष डम्बर दाहालले विश्वभर छरिएका नेपालीबिच भाषा, व्याकरण र कोशमा तालमेल हुनु जरुरी भइ सकेको बताउनु भयो । उहाँले यी कुरामा एकरूपता ल्याउन नेपाल र भारतलाई मात्र हेरेर नपुग्ने जिकिर गर्दै भन्नु भयो, “प्रज्ञा–प्रतिष्ठानले निकाल्ने शब्दकोशमा जहाँ जहाँ नेपाली बसेका छन् त्यहाँ त्यहाँ पुगी अनुसन्धान गरी समेटेर उक्त कोशलाई विश्वभर पु¥याउन सके मात्र एकरूपता आउन सक्छ ।”

भुटानका छत्रपति फँुयालले सञ्चार माध्यमले भाषाको प्रयोगमा तत्काल असर पर्ने भएकाले सञ्चारकर्मीलाई समय समयमा नेपाली भाषाको प्रयोग’bout प्रशिक्षण दिइ रहनु पर्नेमा जोड दिनु भयो । “विश्वभरका नेपाली बसेका ठाउँमा प्रयोग भएका आधारमा एकरूपता खोज्नु पर्छ नत्र बेलायत, अमेरिका लगायतका देशमा अङ्गे्रजीमा देखिएको दर्जनौँ उच्चारणको विविधता जस्तै हुने छ नेपाली भाषा”, उहाँको भनाइ रह्यो । सात बुँदे घोषणा पत्र जारी गर्दै तिन दिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय नेपाली भाषा सङ्गोष्ठी आइत वार सम्पन्न भएको थियो । सङ्गोष्ठीमा ‘म्यानमार, भुटान, भारत तथा नेपालमा “नेपाली भाषा प्रयोगको वर्तमान अवस्था र सामाजिक भूमिका तथा मानकीकरण”सँग सम्बन्धित विभिन्न कार्यपत्र प्रस्तुत गरिएका थिए । कार्यपत्र प्रस्तुत गर्नेहरुमा पहिलो दिनको पहिलो सत्रमा खेमराज नेपालबाट “असममा नेपाली भाषाको सामाजिक अवस्थितिः शिक्षा, सञ्चार, प्रकाशन र सामाजिक गतिविधिमा यसको प्रयोग र प्रचलन”, प्रा.डा.कृष्णराज घतानीको ‘पश्चिम बङ्गालमा नेपाली भाषाको विस्तार र सामाजिक भूमिका’नामक कार्यपत्रमाथि क्रमशः डा.देवी नेपाल र डा.गोकुल सिन्हाबाट टिप्पणी गरिएको थियो ।

यसै गरी दोस्रो दिनको पहिलो सत्रमा प्रा.डा. बद्री विशाल भट्टराईको ‘नेपाली भाषाको मानकीकरणमा शब्दकोश परम्परा’ र दोस्रो सत्रमा पारस मणि दङ्गालको ‘सिक्किममा नेपाली भाषाको विस्तार र सामाजिक भूमिका’ नामक कार्यपत्रमाथि क्रमशः कविराज न्यौपाने र ठाकुर पोखरेलले टिप्पणी गर्नु भयो । कार्यपत्र प्रस्तुतिकै क्रममा डा. घनश्याम नेपाल र सञ्जय बिष्टको संयुक्त कार्यपत्र ‘भारतमा नेपाली भाषाको मानकीकरणमा व्याकरण परम्परा’ र प्रा.डा.व्रतराज आचार्यको ‘नेपाली भाषाको मानकीकरणमा व्याकरण परम्परा’ नामको कार्यपत्रमाथि क्रमशः डा.खगेन शर्मा र प्रा.डा. टङ्क न्यौपानेले टिप्पणी गर्नु भयो । चूडामणि रेग्मी, प्राज्ञ सभा सदस्य यज्ञराज प्रसाईं र कृष्ण प्रसाद उप्रेतीले पनि आआफ्ना धारणा राख्नु भएको कार्यक्रमको दोस्रो दिनको पहिलो सत्रमा प्रा.डा. चूडामणि बन्धुको र अन्तिम दिन यज्ञराज प्रसाईंको अध्यक्षतामा कार्यक्रम सम्पन्न भएको थियो भने उद्घाटन सत्रको अध्यक्षता कृष्ण प्रसाद उप्रेतीले गर्नु भएको थियो । यसै गरी तेस्रो दिनको पहिलो सत्रमा प्राज्ञ प्रा.डा. हेमाङ्ग राज अधिकारीेले अध्यक्षता गर्नु भएको थियो ।

सहभागी ज्ञानेन्द्र खतिवडा, छत्रपति फुँयाल, डा. टेकनारायण उपाध्याय, खगेन शर्मा, कृष्ण सुवेदी निराकार, कविराज न्यौपाने, चूडामणि रेग्मी, खेम राज नेपाल, के. एन शर्मा, गोपी कृष्ण ढुङ्गाना, कृष्ण प्रसाद उप्रेती, मुक्ति उपाध्याय, भवानी शर्मा, डम्मर दाहाल, पारसमणि दङ्गाल, डा.देवी.नेपाल, प्रा.डा. व्रतराज आचार्य, देवकी देवी तिम्सिना, डा.खेमराज नेपाल, प्रा.डा. चूडामणि बन्धु, प्रा.डा. व्रतराज आचार्य आदिले आआफ्ना तर्फबाट कार्यपत्रमाथि जिज्ञासा राख्नु भएको गोष्ठीको अन्तिम दिन कविगोष्ठी समेत भएको थियो । कविगोष्ठीमा ज्ञानेन्द्र ढुङ्गाना, गोपाल सङ्ग्रौला, हरि न्यौपाने, पुण्यप्रसाद खरेल, परशुराम तिम्सिना, गोपीकृष्ण ढुङ्गाना, मेदिनी खरेल, तेराख, कमल न्यौपाने, भवानी प्रसाद शर्मा, मुक्ति उपाध्याय, भवानी अधिकारी, ज्ञानेन्द्र खतिवडा, युवराज काफ्ले, वासुदेव पुलामी, कृष्ण घतानी, टीकाराम निर्भीक, लीला अनमोल, मुनाराज शेर्पा लगायत दुई दर्जनभन्दा बढी कविले आफ्ना कविता, गजल आदि वाचन गर्नु भएको थियो । कार्यपत्र तथा सहभागीको प्रतिक्रियाका आधारमा नेपाली भाषाको विकासका लागि सात बुँदे घोषणा पत्र जारी भएको भाषाविद् प्रा.डा.बद्री विशाल भट्टराईले बताउनु भयो । उहाँले भन्नु भयो, “हामीले सबैको प्रतिक्रिया सुन्यौँ । त्यसैका आधारमा निम्नानुसारको काँकरभिट्टा घोषणा पत्र जारी भयो ।” गोष्ठीको समापन कार्यक्रममा बोल्दै भारतको पूर्वाेत्तर राज्य असमका साहित्यकार एवं असम नेपाली साहित्य सभाका सभापति डम्बर दाहालले तिन दिवसीय सङ्गोष्ठीले केही हदसम्म भए पनि विवाद हल गरेको बताउनु भयो । उहाँले भन्नु भयो, “भाषामा देखिएका जटिलतालाई यसरी नै समाधान गर्दै लैजाने हो । आगामी दिनमा पनि प्रज्ञा–प्रतिष्ठानले यस्ता सङ्गोष्ठीको आयोजना गरोस् ।” भाषाका अन्य ज्ञाताहरुले पनि नेपाली भाषाका जटिलतालाई सरलीकृत गर्ने प्रयासमा प्रज्ञा–प्रतिष्ठान लागि रहनु पर्ने बताउनु भएको थियो ।

1 19 20 21 22 23