राष्ट्रिय मातृभाषा कविता महोत्सव सम्पन्न

काठमाडौँ, १० फागुन । अन्तर्राष्ट्रिय मातृभाषा दिवस २०१७ का अवसरमा नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानद्वारा ‘राष्ट्रिय मातृभाषा कविता महोत्सव’को आयोजना गरियो । महोत्सवमा देशभरिका ४० भाषाका ४२ कवि कवियत्रीले कविता वाचन गर्नुभयो । सरकारी तथ्यांकअनुसार नेपालमा १२३ भाषा बोलिन्छ । मातृभाषाकै रुपमा रहेका सङ्ख्या यकिन छैन । भाषाशास्त्रीले ती मातृभाषाहरुको अवस्था लोपोन्मुख छ भनिरहेका छन् । तिनै लोपोन्मुख भाषाको सम्वर्द्धन र प्रवर्द्धनका लागि वर्षमा एक दिन साइत जुर्ने गरेको छ–२१ पे्रmबु्रअरी अर्थात् अन्तर्राष्ट्रिय  मातृभाषा दिवस । यही दिवसको अवसर पारेर नेपाल प्रज्ञा– प्रतिष्ठानले ‘राष्ट्रिय मातृभाषा कविता महोत्सव’ आयोजना गरेको हो ।

नेपालमा मात्र नभई विश्वका धेरै देशहरूका विविध मातृभाषाहरु लोप भइरहेको प्रतिष्ठानका पूर्व कुलपति बैरागी काइँलाले बताउनुभयो,  ‘२०४६ सालपछि नेपालमा हामीले हेर्दाहेर्दै धेरै भाषाहरु लोप भइसके,’ उहाँले भन्नुभयो, ‘आफ्नो भाषा नबोल्नु, नलेख्नु, प्रयोग नगर्नुले नै ती भाषा लोप भएका हुन् । जातिगत भाषा र पहिचान बचाएमा मात्र नेपालीत्व बलियो हुन्छ ।’ भाषिक पर्यटनको विकास गर्न सकेमा लोपोन्मुख भाषाको संरक्षण गर्न सकिने उहाँको सुझाब थियो । उहाँले ‘मातृभाषामा वाचन भएका कविताहरु नबुझेपनि मातृभाषा बोलेको सुन्दा भने छुट्टै आनन्द लागेको’ सुनाउनु भयो ।

नेपालका हरेक भाषाको उच्च महत्व रहेको बताउँदै प्रतिष्ठानका उपकुलपति डा. विष्णुविभु घिमिरेले ‘भाषाले जातीय अभिव्यक्ति दिने मात्र नभई नेपालीलाई एकवद्ध गरेको छ’ बताउनुभयो । मातृभाषाका कवितामार्फत् कविहरुले भाषिक पहिचान र पीडाहरु पोखेको प्रतिष्ठानका मातृभाषा साहित्य विभाग प्रमुख प्राज्ञ श्रवण मुकारुङले सुनाउनु भयो  । पूर्वजहरुको भाषाको जगेर्नाका लागि गरिएको कार्यक्रममा दक्षिण कोरियास्थित युरेसिया कल्चर फोरमका महासचिव दायकि जुङले खुसी व्यक्त गर्नुभयो, ‘इतिहासमा बिलाएर जान सक्ने भाषालाई नेपालमा साहित्यमार्फत् जोगाउने कोसिस गरेको पाउँदा मलाइृ राम्रो लाग्यो ।’ उहाँले भन्नुभयो, ‘भाषा नबुझे पनि कविताको अन्तरध्वनिमार्फत् बुझ्ने कोसिस गर्छु ।’

युनेस्कोले सन् १९९९ मा फ्रेबु्रअरी २१ तारिखलाई अन्तर्राष्ट्रिय मातृभाषा दिवका रुपमा मनाउने निर्णय गरेको थियो ।। सन् २००० बाट यो दिवस विश्वव्यापी रुपमा मनाउन थालिएको हो । मातृभाषा आन्दोलनका क्रममा बंगलादेशका चार विद्यार्थीले सहादत पाप्त गरेका थिए । तिनै सहिदको बलिदानीको कदर स्वरुप युनेस्कोले अन्तर्राष्ट्रिय मातृभाषा दिवस विश्वव्यापी रुपमा मनाउने परम्पराको थालनी गरेको हो ।

महोत्सवमा अतिथि कविहरू शैलेन्द्र सिम्खडाले ‘तामाङ’ भाषाको कविता र मुक्तिनाथ घिमिरेले ‘दुरा’ भाषामा कविता वाचन गर्नुभएको थियो । महोत्सवमा तामाङ भाषामा काभ्रेकी रञ्जना मोक्तान र सिन्धुलीका रुपक घलानले कविता वाचन गर्नुभयो । आनन्द गुप्ताले ‘भोजपुरी’, स्मृति अधिकारीले ‘खस’, रमेश केवरतले ‘केवरत’, लक्ष्मी ऐडीले ‘हुम्ली’, किरणकुमार बरामले ‘बराम’, रमा खड्काले ‘डोटेली’, जिडी राईले ‘बान्तावा’, मोनालिसा तेङमालीले ‘धिमाल’, सुशील थारुले ‘थारु’, टेक लाओतीले ‘लिम्बू’ भाषामा वाचन गर्नुभयोे ।

त्यसैगरी खोटाङकी अम्बिका वाम्बुले राईले ‘वाम्बुले’, रेनुका बाहिङले ‘बाहिङ’, लोचनज्योति राईले ‘चाम्लिङ’, भावनाकुमारी झाले ‘मैथिली’, श्रीकुमार पुमा राईले ‘पुमा’, शोभा सुनुवारले ‘सुनुवार’, विकेश थामीले ‘थामी’, कुमारी शरणा उराँवले ‘उराँव’, तेजमाया मुरह दुमीले ‘दुमी’, तेजेन्द्र ताजपुरियाले ‘ताजपुरिया’, छम गुरुङले ‘गुरुङ’, नवीनप्रकाश श्रेष्ठले ‘नेपालभाषा’  लगायत ४० भाषाका ४२ वटा कविता वाचन गरिएका थिए ।

यसैगरी मुगाल, घले, याक्खा, नाछिरिङ, मगर ढुट, कुलुङ, उर्दू, मगर खाम, बज्जिका, मगर काइके, अवधी, कुमाल, लोहोरुङ, ल्होमी, छलङ भाषाका रचना वाचन गरिएको थियो । दुई दिने महोत्सवको दोस्रो दिन तामाङ, धिमाल, लामा, लिम्बु, थारु, नेवार, गुरुङ, सुनुवार, राई, घले, हुड्काली, मगर जातिका साँस्कृतिक झाँकीसहित ¥याली प्रदर्शन गरिएको थियो । प्रज्ञा भवन परिसरबाट सुरु भएको ¥याली रत्नपार्क, बागबजार, पुतलीसडक हुँदै पुनः प्रतिष्ठानमै पुगेर कविता महोत्सवमा सहभागी भएको थियो । ¥यालीको नेतृत्व मातृभाषा साहित्य विभाग प्रमुख प्राज्ञ श्रवण मुकारुङले गर्नुभएको थियो ।