माननीय मन्त्रीज्यूको स्वागत

वि.सं. २०७४ साल चैत २९ गते बिहीवारका दिन नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानमा संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयनमन्त्री माननीय रविन्द्र अधिकारीको स्वागतमा एक कार्यक्रमको आयोजना गरियो ।

माननीय मन्त्री अधिकारीलाई प्रज्ञा–प्रतिष्ठानमा स्वागत गर्नुहुँदै माननीय कुलपति गङ्गाप्रसाद उप्रेतीले प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका गतिविधिबारे प्रकाश पार्नुभएको थियो । उहाँले वर्तमान प्राज्ञ परिषद्ले अत्यन्त महत्वका प्राज्ञिक कार्यहरू गर्नुका साथै प्रज्ञा भवनको रेट्रोफिटिङ गरी अत्याधुनिक छापाखाना सञ्चालनमा ल्याएको बताउनु भयो ।
माननीय मन्त्री अधिकारीले प्रज्ञा–प्रतिष्ठान राष्ट्रका समस्त सर्जक÷स्रष्टाहरूको आस्थाको केन्द्र भएको हुनाले सबैको पहुँचमा पु¥याउनु पर्ने बताउनुभयो । उहाँले नयाँ प्रविधिको अधिकतम् प्रयोग गरी प्रतिष्ठानका गतिविधि सर्वत्र फैलाउनुका साथै विद्यालय र क्याम्पसहरूका प्रतिष्ठानलाई लैजानु पर्ने बताउनुभयो ।

माननीय मन्त्रीले प्रतिष्ठानका प्रकाशनहरूलाई थप स्तरीय बनाउँदै सर्वसुलभ रूपमा सबैको पहुँचमा पु¥याउनु पर्नेमा जोड दिनुभयो । सो अवसरमा मन्त्री अधिकारीले प्रज्ञा–प्रतिष्ठानको निरीक्षण गर्नुभएको थियो । प्रतिष्ठानका आवश्यक सहयोगमा कुनै कमी नआउने मन्त्री अधिकारीले प्रतिबद्धता प्रकट गर्नुभयो ।

कार्यक्रममा उपकुलपति डा. विष्णुविभु घिमिरे, प्राज्ञ परिषद्का सदस्यहरू प्रा.डा. हेमाङ्गराज अधिकारी, प्राज्ञ प्रा. दिनेशराज पन्त, प्राज्ञ डा. अमर गिरी, प्राज्ञ प्रा.डा. उषा ठाकुर, प्राज्ञ प्रा.डा. ज्ञानू पाण्डे, प्राज्ञ श्रवण मुकारुङ, प्राज्ञ नर्मदेश्वरी सत्याल, प्राज्ञ सभा सदस्य प्राज्ञ शशी लुमुम्बूको उपस्थिति रहेको थियो ।

यसै गरी संस्कृति मन्त्रालयका संस्कृति महाशाखा प्रमुख सहसचिव भरतमणि सुवेदी, प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका महाशाखा प्रमुखहरूको उपस्थिति रहेको थियो ।

प्रज्ञा–प्रतिष्ठान कलाकार तथा कर्मचारी सङ्गठनद्वारा शुभकामना आदानप्रदान कार्यक्रम आयोजित

वि.सं. २०७४ चैत २९ गते बिहीवारका दिन प्रज्ञा भवन कमलादीमा नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठान कलाकार तथा कर्मचारी सङ्गठनद्वारा आयोजित नयाँ वर्ष २०७५ सालको शुभ अवसरमा शुभकामना आदान–प्रदान कार्यक्रमको आयोजना गरियो ।

प्रमुख अतिथि संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्री माननीय रविन्द्र अधिकारीले समारोहलाई सम्बोधन गर्दै नयाँ वर्ष क्यालेन्डरका पानाहरूको परिवर्तनमात्रै हुनु नहुने बताउँदै नयाँ वर्ष साँच्चिकै नवीन हुनु पर्नेमा जोड दिनुभयो । उहाँले भन्नुभयो, “नयाँ वर्ष सङ्कल्प र साधनाको साल बनोस् ।”

नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका कुलपति गङ्गाप्रसाद उप्रेतीज्यूले प्रज्ञा–प्रतिष्ठानको गौरवमय इतिहासको स्मरण गर्दै प्रज्ञाको समृद्धिको निमित्त नयाँ वर्ष फलदायी हुने विश्वास व्यक्त गर्नुभयो ।

कार्यक्रममा राष्ट्रिय जनसांस्कृतिक महासङ्घका महासचिव प्रेमनाथ अधिकारी, सार्वजनिक संस्था कर्मचारी सङ्गठनका महासचिव भोलानाथ घिमिरे, पेशागत महासङ्द्ध नेपालका महासचिव विष्णु लामिछाने, नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठान कलाकार तथा कर्मचारी सङ्गठनका पूर्व अध्यक्ष तथा सल्लाहकार विक्रम मैनाली, सल्लाहकार शशी चालिसे, नेपाल राष्ट्रिय कर्मचारी सङ्गठन प्रज्ञा–प्रतिष्ठान समितिका अध्यक्ष धनबहादुर कार्की र नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठान लोकतान्त्रिक कलाकार तथा कर्मचारी सङ्घका महासचिव अशोककुमार चौरसियाले कार्यक्रममा शुभकामना मन्तव्य व्यक्त गर्नुभएको थियो ।

कार्यक्रममा प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका सदस्य सचिव प्रा.डा. जीवेन्द्र देव गिरी, प्राज्ञ प्रा.डा. हेमाङ्गराज अधिकारी, प्राज्ञ प्रा.डा. उषा ठाकुर, प्राज्ञ श्रवण मुकारुङ, प्राज्ञ नर्मदेश्वरी सत्याल, प्राज्ञ शशी लुमुम्बू, कलाकार हरिबहादुर थापाको आतिथ्य रहेको थियो ।

यसै गरी कार्यक्रममा प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका प्रशासन प्रमुख ज्ञानहरि अधिकारी, आर्थिक प्रशासन महाशाखा प्रमुख सुमन अधिकारी, योजना तथा कार्यक्रम महाशाखा प्रमुख सन्ध्या पहाडीको पनि उपस्थिति रहको थियो ।

सङ्गठनका अध्यक्ष विश्वमोहन राजभण्डारीको अध्यक्षतामा सम्पन्न भएको कार्यक्रमको बारेमा सङ्गठनकी उपाध्यक्ष सविना ज्ञवाली घिमिरे र सुवर्ण रञ्जितले प्रकाश पार्नुभएको थियो । कार्यक्रममा प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका कलाकार विकासनाथ योगी, केशव सुनाम, सुरेशराज बज्राचार्यलगायतले स्वागत धुन प्रस्तुत गर्नुभएको थियो ।

चीन भ्रमण सम्पन्न गरी फर्कियो प्रज्ञा–प्रतिष्ठानको प्रतिनिधि मण्डल

काठमाडौँ, २१ चैत्र । साहित्य तथा कलासम्बन्धी चीनको प्रसिद्ध संस्था चाइना फेडरेसन अफ लिटरेचर एन्ड आर्ट सर्कल (सिफ्लेक्स)को निमन्त्रणामा कुलपति गङ्गाप्रसाद उप्रेतीको नेतृत्वमा चैत ११ गते चीन गएको प्रज्ञाको ७ सदस्यीय प्रतिनिधि मण्डल एक साता लामो चीनको सद्भावना भ्रमण पूरा गरी काठमाडौँ फर्किएको छ ।

साहित्यिक एवम् सांस्कृतिक आदान–प्रदान गर्ने सम्झौता अनुसार चीनको उक्त संस्थाले प्रज्ञा–प्रतिष्ठानलाई सद्भावना भ्रमणका लागि निमन्त्रणा गरेको थियो । सोही अनुसार चीन गएको प्रज्ञाको प्रतिनिधि मण्डल र चिनियाँ लेखक–कलाकारबिच दुबै देशका भाषा, साहित्य, संस्कृति, दर्शन र सामाजिक शास्त्रसँग सम्बन्धित विभिन्न विधाको विकास के–कसरी गर्न सकिन्छ भन्ने विषयमा विमर्श भएको कुलपति गंगाप्रसाद उप्रेतीले बताए । कुलपति उप्रेतीका अनुसार दुबै देशका प्रमुख साहित्यिक कृतिहरू एकअर्काका भाषामा अनुवाद गरी प्रकाशन गर्नेबारे सहमतिसमेत भएको छ ।

प्रतिनिधि मण्डलले चीनको सांस्कृतिक महत्वका स्थानहरू बेइजिङस्थित राष्ट्रिय सङ्ग्रहालय, समर प्यालेस, साङ्घाईमा अवस्थित विश्वकै तेस्रो ठुलो टिभी टावर, लु सुन सङ्ग्रहालय र चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टीको प्रथम महाधिवेशन सम्पन्न भएको ऐतिहासिक स्थानको अवलोकन गरेको थियो । यसका साथै हाङ्जाउको राष्ट्रिय रेसम सङ्ग्रहालय, सांस्कृतिक दृष्टिले महत्वपूर्ण उचन प्रान्तको प्राचीन शैलीको गाउँ र अन्य महत्वपूर्ण स्थानहरूको अवलोकन भ्रमण गरिएको प्रतिष्ठानका सदस्य सचिव प्रा.डा. जीवेन्द्र देव गिरीले बताउनुभयो ।

भ्रमणका अवसरमा वन्चाउस्थित दक्षिणपश्चिम चीनको चेचेन प्रान्तको सिफ्लेक्स तथा चिनिया लेखक सङ्घका वरिष्ठ सदस्यसँग अन्तत्र्रिmया भएको थियो । सो अवसरमा चेचेनको अनलाइन राइटर्स एसोसियसनका पदाधिकारी, लेखक एवम् कलाकारहरूबिच भएको अन्तर्कि्रया कार्यक्रम निकै उपलब्धिमूलक भएको उनले जानकारी गराए । उहाँले भन्नुभयो, “अहिले चीनमा अनलाइन साहित्यको बजार निकै प्रभावकारी रूपमा फस्टाइरहेको रहेछ । यसबाट हामीले पनि धेरै कुरा सिक्नु पर्ने हामीले महसुस गरेका छौँ ।”

प्रतिनिधि मण्डलमा कुलपति उप्रेती, सदस्य सचिव प्रा.डा. गिरी, प्राज्ञ प्रा. दिनेशराज पन्त, प्राज्ञ डा. अमर गिरी, प्राज्ञ श्रवण मुकारुङ, प्राज्ञ नर्मदेश्वरी सत्याल र प्रशासन उपप्रमुख विश्वास घिमिरे संलग्न रहेका थिए ।

चीन भ्रमणका क्रममा चीनका लागि नेपाली राजदूत लीलामणि पोखरेलले बेइजिङस्थित नेपाली राजदूताबासमा प्रज्ञा–प्रतिष्ठानको प्रतिनिधि मण्डलको स्वागतमा एक कार्यक्रमको आयोजना गर्नुभएको थियो । उक्त अवसरमा नेपाल र चीनबिच साहित्यिक एवम् सांस्कृतिक आदान–प्रदानलाई प्रभावकारी रूपमा अगाडि बढाउँदै अनुवाद कार्यमा जोड दिनेसम्बन्धमा छलफल भएको थियो ।

 

प्रज्ञा–प्रतिष्ठानको प्रतिनिधिमण्डल चीन प्रस्थान

काठमाडौँ । वि.सं. २०७४ चैत्र ११ गते आइतबारका दिन नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका कुलपति गङ्गाप्रसाद उप्रेतीको नेतृत्वमा प्रज्ञा–प्रतिष्ठानको ७ सदस्यीय प्रतिनिधिमण्डल चीन प्रस्थान गरेको छ ।

चाइना फेडरेशन अफ लिटरेचर एन्ड आर्ट सर्कलको निमन्त्रणामा प्रज्ञा–प्रतिष्ठानको उक्त प्रतिनिधिमण्डल एक साता लामो चीन भ्रमणका लागि छेन्दु हुँदै बेइजिङ पुगेको छ ।

साहित्यिक एवं सांस्कृतिक आदान–प्रदान गर्ने सम्झौताअनुसार चीनको उक्त संस्थाले प्रज्ञा–प्रतिष्ठानलाई निमन्त्रणा गरेको हो । प्रतिष्ठानको निम्तोमा गत साल चीनको साहित्यिक प्रतिनिधिमण्डल नेपाल आएको थियो ।

प्रतिनिधिमण्डलले चीनका बेइजिङ, सांघाई, हानजाउ र उसी प्रान्तका लेखक तथा साहित्यकारसँग विमर्श गर्ने प्रतिनिधिमण्डलका नेता एवं कुलपति गङ्गाप्रसाद उप्रेतीले बताउनुभयो ।

उहाँका अनुसार प्रतिनिधिमण्डल अप्रिल १ का दिन काठमाडौँ फर्किने छ । प्रतिनिधिमण्डलमा कुलपति उप्रेती, सदस्य सचिव प्रा.डा. जीवेन्द्रदेव गिरी, प्राज्ञ प्रा. दिनेशराज पन्त, प्राज्ञ डा. अमर गिरी, प्राज्ञ श्रवण मुकारुङ, प्राज्ञ नर्मदेश्वरी सत्याल र प्रशासन उपप्रमुख विश्वास घिमिरे रहनुभएको छ ।

‘समकालीन नेपाली आख्यानमा तराई÷मधेशको योगदान’ विचार गोष्ठी

लालबन्दी, सर्लाही । वि.सं. २०७४ चैत्र १० गते शनिबार प्रदेश नम्बर–२, सर्लाहीको लालबन्दीमा नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानको आख्यान विभाग र स्थानीय संस्था बाँके–बागमती सेवा समाजद्वारा संयुक्त रुपमा ‘समकालीन नेपाली आख्यानमा तराई÷मधेशको योगदान’ विषयक विचार गोष्ठीको आयोजना गरियो ।

समकालीन नेपाली आख्यान साहित्यमा तराई/मधेशको अवस्था र योगदानका बारेमा विमर्श गर्ने उद्देश्यले आयोजित उक्त गोष्ठीमा बोल्दै नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका आख्यान विभाग प्रमुख प्राज्ञ मातृका पोखरेलले समकालीन नेपाली आख्यान साहित्यमा तराई/मधेशको योगदान निकै महत्वपूर्ण रहेको बताउनुभयो ।

उहाँले नेपाल आख्यान साहित्यलाई समृद्ध बनाउनमा तराई/मधेशको योगदानको चर्चा जति गरे पनि अधुरै रहने उल्लेख गर्दै आख्यान विभागले ‘नेपाली कथा कोश’ र ‘नेपाली उपन्यास कोश’को तयारी गरिरहेको सुनाउनुभयो ।

प्राज्ञ पोखरेलले प्रत्येक स्थानीय तहले भाषा, साहित्य, कला र संस्कृतिका लागि योजना बनाएरै काम गनुपर्नेमा जोड दिनुभएको थियो ।

प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका काव्य विभाग सदस्य प्राज्ञ शशी लुमुम्बूले राष्ट्रको समृद्धिमा साहित्यको ठूलो भूमिका रहने उल्लेख गर्नुभयो । उहाँले भाषा, साहित्य, कला र संस्कृतिको विकासले मात्रै राष्ट्रको समग्र विकास संभव छ हुने धारणा व्यक्त गर्नुभयो । गाउँ–गाउँमा साहित्यिक कार्यक्रम आयोजना गरिनुपर्नेमा उहाँको जोड थियो ।

कार्यक्रममा लालबन्दी नगरपालिकाकी उपमेयर शान्ति लामाले साहित्यले मानिसको आत्मा शुद्धि गराउनुका साथै सोचमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउने धारणा व्यक्त गर्नुभयो ।

लालबन्दीमा यस्तो कार्यक्रम हुनु गर्वको विषय भएको उल्लेख गर्दै उपमेयर लामाले भाषा, साहित्य, कला र संस्कृतिको संरक्षण, संवद्र्धन एवं समृद्धिका लागि नगरपालिकाले आवश्यक बजेट विनियोजन गरेको जानकारी गराउनुभयो ।

कार्यक्रममा साहित्यकार विवश पौडेलले ‘समकालीन नेपाली आख्यानमा तराई/मधेशको योगदान’ विषयक गोष्ठीपत्र प्रस्तुत गर्नुभएको थियो । गोष्ठीपत्रमा उहाँले समकालीन नेपाली आख्यानमा तराई/मधेशको योगदान उल्लेखनीय रहेको चर्चा गर्नुभएको थियो ।

पौडलको गोष्ठीपत्रमाथि साहित्यकार गोपाल अश्क र कृष्ण दाहालले समीक्षा गर्दै गोष्ठीपत्रमा धेरै कुरा छुटेको बताउनुभयो । अश्कले गोष्ठीपत्रले योगदानभन्दा पनि सर्भेक्षण गरेको भन्दै आवश्यक सुधार गर्न सुझाब दिनुभएको थियो ।

बाँके–बागमती सेवा समाजका सचिव नवराज सुवेदीको सभापतित्वमा सम्पन्न कार्यक्रममा समाजका सदस्य परशुराम घिमिरे ‘निदान’, कवि सुवेदी र सुमन घिमिरेले सर्लाहीको साहित्यिक अवस्था र आयोजित गोष्ठीका बारेमा प्रकाश पार्नुभएको थियो ।

उक्त अवसरमा अतिथि कवि टीका चाम्लिङ, भाष्कर काजी, जीवन आचार्य, डिल्लीरमण भट्टराई, ध्रवराज गिरी ‘रोदन’, कुमार कुसुम, सुमित्रा आचार्य, रामनरेश   महतो र टीका श्रेष्ठले कविता, गीत तथा गजल सुनाउनुभएको थियो ।

फूलचोकीमा मनाइयो विश्व कविता दिवस

वि.सं. २०७४ चैत्र ७ गते बुधबार ललितपुर जिल्लाको प्रसिद्ध पर्यटकीय स्थल फूलचोकी डाँडामा ‘फूलचोकी साहित्य उत्सव’ आयोजना गरियो । ‘पर्यटन विकासका लागि साहित्य’ भन्ने नारासहित विश्व कविता दिवसको अवसर पारेर नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठान र नेपाल मण्डल पर्यटन नगरी अभियानद्वारा संयुक्त रुपमा आयोजित साहित्य उत्सवमा गोदावारी नगरपालिकाको समेत सहकार्य रहेको थियो ।

साहित्य उत्सवका बारेमा नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका कुलपति गंगाप्रसाद उप्रेती, उपकुलपति डा. विष्णुविभु घिमिरे, काव्य विभाग प्रमुख डा. अमर गिरी, पर्यटनका लागि साहित्य, कला तथा सांस्कृतिक अभियन्ता कृष्ण केसी, गोदावारी नगरपालिकाका मेयर गजेन्द्र महर्जन लगायतले बोल्नु भएको थियो ।

कार्यक्रममा बोल्दै कुलपति उप्रेतीले प्रकृति र पर्यावरणको संरक्षण एवं सम्बर्धन गर्दै पर्यटन प्रवर्धन गर्न सकिने बताउनुभयो । यसका लागि साहित्य नै सबैभन्दा प्रभावकारी माध्यम भएको उहाँको धारणा थियो । प्राकृति र सांस्कृतिक महत्व बोकेको फूलचोकीमा गरिएको साहित्य उत्सवले प्रतीकात्मक अर्थ राख्ने बताउँदै उहाँले शान्ति र समृद्धिको यात्रामा हिँडेको मुलुकका प्रतिनिधि कविहरूको सहभागितामा भएको साहित्य उत्सव विशेष भएको दाबी गर्नुभयो ।

काठमाडौँ उपत्यका र आसपासका पहाडी भूभागलाई समेटेर नेपाल मण्डल पर्यटन नगरीका रुपमा विकास गरी पर्यटन प्रवर्धन गर्न सकिने अभियन्ता केसीको धारणा थियो । उहाँले भन्नुभयो, “हामी यसका लागि सक्रियरुपमा लागिपरेका छौँ । सबैको साथ रह्यो भने असंभव छैन ।”

कार्यक्रमका सभापति उपकुलपति डा. विष्णुविभु घिमिरेले कविता मार्फत् प्रकृति, पर्यावरण र पर्यटन विकासका लागि सन्देश प्रवाह गर्ने ध्येयले फूलचोकी साहित्य महोत्सव आयोजना गरिएको बताउनु हुँदै पर्यटन प्रवद्र्धनमा कविहरूले महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्न सक्ने विचार प्रकट गर्नुभयो ।

प्रतिष्ठानका काव्य विभाग प्रमुख प्राज्ञ डा. अमर गिरीले पर्यावरण, प्रकृति र वातावरण संरक्षणप्रति कविहरूमा सचेतना अभिवृद्धि गराउने उद्देश्यले पर्यटकीय स्थल फूलचोकीमा विश्व कविता दिवसको अवसर पारेर कार्यक्रमको आयोजना गरिएको उल्लेख गर्नुभयो ।


गोदावारी नगरपालिकाका मेयर गजेन्द्र महर्जनले धार्मिक, ऐतिहासिक एवं पर्यटकीय शिखर फूलचोकीमा राष्ट्रका प्रसिद्ध कविहरूलाई उपस्थित गराउन पाउँदा आफू हर्षित र गौरवान्वित भएको सुनाउनुभयो ।

पर्यटन नगरी अभियानका अभियन्ता कृष्ण केसीले फूलचोकी नमोवुद्ध, नगरकोट हेलम्बू, चन्द्रागिरी जामाचोक, दहचोक थानकोट क्षेत्र सहितका पहाडको सुन्दरतालाई एकै सेरोफेरोमा जोड्दै पर्यटनको विकास गर्ने साहित्य, कला र सांस्कृतिक अभियान रहेको प्रष्ट पार्नुभयो । उहाँले फूलचोकी उपत्यकाकै सान भएकाले यसको संरक्षण गर्नुपर्नेमा जोड दिनुभयो ।
फूलचोकी नमोवुद्ध पर्यटन समितिका संयोजक रविराज अर्यालले फूलचोकी र गोदावरी क्षेत्र ऐतिहासिक दृष्टिकोणले पनि महत्वपूर्ण रहेको औँल्याउनुभयो । “फूलचोकीमा कविता महोत्सव गरेर साहित्यिक पर्यटनको खुड्किलाको सुरुवात भएको छ,” उहाँले भननुभयो, “कविता र साहित्यमा यहाँको रमणीयताको वर्णन गरेरै पनि संरक्षण र विकासमा सघाउनुहोला ।”
साहित्यकार राम विनयले उक्त कार्यक्रममा अवसरमा आफ्नो नियात्रा संग्रह ‘झझल्को’ लोकापर्ण गराउनुभयो । कुलपति र वरिष्ठ कवि तुलसी दिवसले उहाँको कृतिको विमोचन गर्नुभयो । सोही कार्यक्रममा संगीतकार बिबि अनुरागीले आफ्ना गीत सुनाउनुभयो ।

वरिष्ठ कवि तुलसी दिवसले ‘दसैँमा नजरबन्द म’ शीर्षकको कविता वाचन गरी आरम्भ गर्नुभएको कविता गोष्ठीमा प्राज्ञ प्रा.डा. ज्ञानू पाण्डे, प्राज्ञ श्रवण मुकारुङ, प्राज्ञ मातृका पोखरेल, प्राज्ञ बियोगी बुढाथोकी, प्राज्ञ शशी लुमुम्बूले आ–आफ्ना कविता सुनाउनुभयो ।

यसै गरी विमल निभा, ज्ञानुवाकर पौडेल, मित्रलाल पंज्ञानी, राम निय, रामबहादुर पहाडी, पुरुषोत्तम सुवेदी, राजब, हेमनाथ पौडेल, लक्ष्मी माली, गोपाल अश्कले कविता सुनाउनुभएको थियो ।
यसै गरी उत्सवमा प्राज्ञ जगत उपाध्याय ‘प्रेक्षित’, महेश प्रसाईं, विप्लव ढकाल, केशव सिलवाल, गीतका त्रिपाठी, जयन्ती स्पन्दन, प्रकाश गुरागाई, विन्दु शर्मा, त्रिभुवनचन्द्र वाग्ले, मणिराज सिंह, बलराम तिमिल्सिना, केवल विनावी, सोझो गाउँले, बम बानियाँ, बैरागी जेठा, सरल सहयात्री, टीका चामिलङ, सुनिता खनाल, अमृता स्मृति, बिकु लामा, देवकी अभिलासी, मुकुन्द खलपात्र, जितेन्द्र रसिक, शुक्र राई, चन्द्र रानाहँछा, रविराज अर्याल, सन्ध्या पहाडी, कृष्ण केसी, देवकी तिमिल्सिनाले आ–आफ्ना कविता सुनाउनुभएको थियो ।

२७ सय ६५ मिटर उचाईमा रहेको फूलचोकी डाँडा काठमाडाँै उपत्यकाकै अग्लो डाँडा हो ।

व्यापक र स्तरीय अनुवाद हुनुपर्नेमा जोड

वि.सं. २०७४ फागुन ३० गते बुधबार प्रज्ञा भवनको नयाँ पुस्तकालय भवनमा नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानको अनुवाद विभागद्वारा अनुवाद विचारगोष्ठीको आयोजना गरियो । उक्त गोष्ठीमा सहभागी वक्ताहरुले नेपाली साहित्यलाई विश्वस्तरमा पु¥याउन र विश्व साहित्यबाट लाभ लिन व्यापक तथा स्तरीय अनुवाद हुनुपर्नेमा एक विचार गोष्ठीका वक्ताहरुले जोड दिनुभयो ।

कार्यक्रमका प्रमुख अतिथि वाङ्मय शताब्दी पुरुष सत्यमोहन जोशीले हाम्रो साहित्य उत्कृष्ट भएपनि राम्रो अनुवाद हुन नसक्दा अन्तर्राष्ट्रियस्तरमा पुग्न नसकेको र नोबेल पुरस्कारजस्ता ठूला पुरस्कार प्राप्त गर्न नसकेको पनि बताउनुभयो ।

उहाँले अनुवाद भएर मात्र हुँदैन सरल र उत्कृष्ट पनि हुनुपर्ने बताउँदै साहित्यकार डायमण्ड शमशेर राणाको ‘सेतो बाघ’को अनुवाद ग्रेटा राणाले उत्कृष्टरुपमा गर्नुभएकाले नै यसको अन्य भाषामा पनि अनुवाद हुन सकेको उदाहरण प्रस्तुत गर्नुभयो ।

उहाँले अंग्रेजीबाट नेपालीमा भन्दा पनि नेपालीबाट अंग्रेजी भाषामा नेपाली साहित्यलाई लैजानुपर्ने आवश्यकता रहेको पनि औँल्याउनुभयो ।

 

कार्यक्रमका सभापति तथा प्राध्यापक डा अभि सुवेदीले आफूले विदेशमा जाँदा बंगलादेश तथा जापानमा राम्रो पठन संस्कृतिको अनुभव गरेको बताउँदै नेपालमा भने यहाँको साहित्य पर्याप्त मात्रामा अनुवाद हुन नसकेको बताउनुभयो ।

उहाँले जर्मनीमा संस्कृत भाषाबाट पनि अनुवाद हुन थालेपछि नै अंग्रेजी भाषा पनि बाहिरी संसारमा विस्तार हुँदै गएको बताउनुभयो । उहाँले प्रज्ञाको अनुवाद विभागले थोरै बजेटबाट पनि प्रशंसनीय काम गरेको बताउनुभयो ।

प्रतिष्ठानका उपकुलपति विष्णुविभू घिमिरेले विश्वको ज्ञान आर्जन गर्ने हो भने अनुवाद अपरिहार्य रहेको बताउँदै नत्र हाम्रो साहित्य आफ्नै टापुमा साँघुरिएर मर्ने पनि बताउनुभयो ।

विभागका संयोजक उषा ठाकुरले थोरै बजेटबाट पनि मितव्ययी ढंगबाट उपयोगी काम गर्नुभएको बताउँदै वाङ्मय शताब्दी पुरुष जस्ताको प्रस्तुतिबाट अनुवादको विराटस्वरुप प्रकट भएजस्तो भएको बताउनुभयो ।

कार्यक्रममा प्रा डा गोविन्दराज भट्टराईले अनुवाद विभागले अनुवादसम्बन्धी महत्वपूर्ण कार्य गरेको बताउँदै आफ्नै सम्पादकत्वमा नेपाली अनुवादक कोश तयार हुँदै गरेको र आफूले भारतका आसामसम्मको भ्रमणबाट धेरै अनुदित कृतिहरुको विवरण प्राप्त गरेको बताउनुभयो ।

विभागका संयोजक प्रा डा उषा ठाकुरले आजको युग अनुवादको युग भएको बताउँदै नेपाली भाषा साहित्यलाई विश्वस्तरमा पु¥याउन अनुवाद आवश्यक भएको बताउनुभयो । उहाँले विभागबाट हालसम्म नौवटा अनुवाद कृति प्रकाशित भइसकेको पनि बताउनुभयो ।

कार्यक्रममा ‘नेपालीमा अनुदित अंग्रेजी साहित्य’ विषयक कार्यपत्र प्रस्तुत गर्ने त्रिविका उपप्राध्यापक बलराम अधिकारीले नेपालीमा अनुवादको प्रमुख स्रोत अंग्रेजी भएको बताउँदै हाल नेपाली अनुवादकहरु अंग्रेजी केन्द्रित हुँदै गएको बताउनुभयो ।

अघिल्ला चरणमा संस्कृत, बंगला, हिन्दी भाषाबाट हुने गरेकोमा हाल निजी प्रकाशनगृह अंग्रेजी साहित्यको अनुवादमा सक्रिय भएको पनि उहाँले बताउनुभयो ।

कार्यक्रममा अर्का कार्यपत्र प्रस्तुतकर्ता डा रामदयाल राकेशद्वारा तयार गरिएको कार्यपत्र ‘नेपालीमा अनुदित हिन्दी साहित्य’मा उहाँको अनुपस्थितिमा प्रा डा भट्टराईले टिप्पणी गर्नुभएको थियो ।

सो कार्यक्रमका प्रतिवेदक बलराम अधिकारी र त्रिभुवनचन्द्र वाग्ले हुनुहुन्थ्यो ।

चिनियाँ साहित्यकारहरूलाई प्रज्ञामा स्वागत

वि.सं. २०७४ फागुन २० गते आइतबार नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानद्वारा नेपाल भ्रमणमा आउनुभएका चिनियाँ साहित्यकारहरूको सम्मानमा एक कार्यक्रम आयोजना गरिएको छ । चिनियाँ साहित्यकारहरू लु सुन–देवकोटा प्रज्ञा–प्रतिष्ठानको निमन्त्रणामा नेपाल भ्रमणमा आउनुभएको हो । चिनियाँ पाहुना स्रष्टाहरूलाई कुलपतिले प्रज्ञा–प्रतिष्ठानमा स्वागत गर्नुभयो । साथै उहाँले नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका संक्षिप्तरूपमा प्रकाश पार्नुभएको थियो ।

कार्यक्रममा लु सुन सङ्ग्रहालय बेइजिङका कार्यकारी निर्देशक हुवाङ कियाओसेङ, विज्ञहरु वाङ जियापिङ, झाओ जिनहुले पनि मन्तव्य राख्दै चिनियाँ भ्रमण टोरीको परिचय दिनुका साथै साहित्यबारे प्रकाश पार्नुभएको थियो ।
नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका सदस्य सचिव प्रा.डा. जीवेन्द्र देव गिरीले धन्यवाद मन्तव्य व्यक्त गर्नुभएको थियो ।

सामाजिक रुपान्तरणमा ‘लु सुन’ को योगदान
वि.संं २०७४ फाुगन १९ गते लु सुन–देवकोटा प्रज्ञा–प्रतिष्ठानले ‘लु सुनका निबन्ध ः सामाजिक तथा राजनीतिक महत्व’ विषयक अन्तक्र्रिया कार्यक्रमको आयोजना गरेको थियो । उक्त कार्यक्रममा साहित्यको माध्यमबाट सामाजिक रुपान्तरण तथा राजनीतिक परिवर्तनमा चिनियाँ साहित्यकार ‘लु सुन’ को महत्वपूर्ण भूमिका रहेको चर्चा गरियो । अन्तक्र्रियामा बोल्ने वक्ताहरूले लु सुनका निबन्धले अन्तर्राष्ट्रिय रुपमै सामाजिक चेतना अभिवृद्धि गर्न योगदान पुगेको बताउनुभयो ।

चीनका विभिन्न प्रान्तबाट आउनुभएका स्रष्टाहरूले साहित्यकार लु सुनको साहित्यिक जीवन र चिनियाँ सांस्कृतिक क्रान्तिमा पु¥याएको योगदानको व्याख्या गर्दै आजको सन्दर्भमा पनि लुका सांस्कृतिक दर्शन सान्दर्भिक भएको उल्लेख गर्नुभयो ।

नेपाली लेखक तथा साहित्यकारको जमघट रहेको उक्त कार्यक्रमका चिनियाँ साहित्यकार लु नेपालको कम्युनिष्ट आन्दोलनका लागि प्रेरक भएको पनि व्याख्या गरिएको थियो ।
कार्यक्रममा नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका कुलपति गंगाप्रसाद उप्रेतीले चिनियाँ साहित्यका पिताका रुपमा मानिने साहित्यकार लु सामाजिक रुपान्तरण अभियन्ताका रुपमा पनि स्थापित भएको र उहाँका ग्रन्थ नेपाली अध्येताका लागि उपयोगी हुने बताउनुभयो ।

उहाँले साहित्यको माध्यमबाट दुई देशबीचको सम्बन्धलाई अझ प्रगाढ तुल्याउन प्रतिष्ठानले आफ्नो भूमिकालाई बढाएको सन्दर्भमा यस्ता कार्यक्रमले आपसी संस्कृति प्रवद्र्धनमा महत्वपूर्ण योगदान पुग्ने धारणा व्यक्त गर्नुभयो ।

देवकोटा लु सुन प्रतिष्ठानका अध्यक्ष निनु चापागाईंले चीनको आधुनिक साहित्यका प्रवद्र्धक लु चिनियाँ सांस्कृतिक क्रान्तिको रुपान्तरण तथा नेपालको कम्युनिष्ट आन्दोलनका प्रेरक भएको उल्लेख गर्नुभयो ।

कार्यक्रममा लु सुन सङ्ग्रहालय बेइजिङका कार्यकारी निर्देशक हुवाङ कियाओसेङ, विज्ञहरु वाङ जियापिङ, झाओ जिनहुले पनि मन्तव्य राख्दै चिनियाँ भ्रमण टोरीको परिचय दिनुका साथै साहित्यबारे प्रकाश पार्नुभएको थियो ।

कार्यक्रममा लु सुन सङ्ग्रहालय बेइजिङका कार्यकारी निर्देशक हुवाङ कियाओसेङ, विज्ञहरु वाङ जियापिङ, झाओ जिनहु, दोङ विन्गुये र जियाङ यिछिनले लुका विविध पक्षबारे उल्लेख गर्दै उहाँको सिर्जनात्मक निबन्धले चीनको सांस्कृतिक क्रान्तिलाई अघि बढाउन महत्वपूर्ण योगदान पुगेको बताउनुभयो ।

सो अवसरमा लुका शास्त्रीय शैलीका कविताहरू द्विभाषीय संस्करण’ नामक कृति नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका कुलपति गंगाप्रसाद उप्रेतीले विमोचन गर्नुभएको थियो । लु सुनका कवितालाई नेपाली र अंग्रेजी भाषामा अनुवाद गरिएको छ ।

त्यसैगरी, नेपालमा लु सुनबारे पहिचान गराउन योगदान पु¥याउने साहित्यकार शान्तदास मानन्धरलाई नगद रु ५० हजारसहित सम्मान गर्ने घोषणा गरियो । उक्त पुरस्कार आगामी कार्यक्रममा प्रदान गरिने संस्थाले जनाएको छ ।

साहित्य क्षेत्रबाट समाजमा भएका विकृतिबारे चिरफार गर्ने लु सुनले शुरुमा आलोचनात्मक ढङ्गले समाजलाई बदल्न महत्वपूर्ण योगदान गर्नुभएको थियो । उहाँका सामाजिक तथा राजनीतिक परिवर्तनसँग जोडिएका धेरै कृति छन् जुन चीनमा मात्र नभई अन्य एशियाली मुलुकमा समेत चर्चित छन् ।

चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टीका तत्कालीन सर्वोच्च नेता माओत्सेतुङले साहित्यकार लु सुनलाई चीनको सांस्कृतिक क्रान्तिको कमाण्डरको रुपमा समेत व्याख्या गर्नुभएको थियो ।

मातृभाषा राष्ट्रिय कविता महोत्सव २०७४ आयोजित

वि.सं. २०७४ फागुन ९ गते नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानद्वारा अन्तर्राष्ट्रिय मातृभाषा दिवसका अवसरमा मातृभाषा राष्ट्रिय कविता महोत्सव–२०७४ आयोजना गरियो ।

तथ्यांकअनुसार, मुलुकभित्रका ४४.६ प्रतिशतले नेपाली भाषालाई मातृभाषाका रूपमा बोल्छन् । त्यसैगरी ३२.७७ प्रतिशतले दोस्रो भाषाका रूपमा बोल्छन् । ‘मातृभाषा राष्ट्रिय कविता महोत्सव’मा मेचीदेखि कालीसम्मकै समुदायका कवि÷साहित्यकारहरूले भाग लिएका थिए ।
अन्तर्राष्ट्रिय मातृभाषा दिवसका अवसरमा आयोजित महोत्सवमा यो वर्ष ३१ भाषाका ३५ कविता वाचन गरिए । युवा कवि शीतल थोकर तामाङले आफ्नै मातृभाषामा ‘कोम्हेन्दो’ कविता सुनाउँदै कविता वाचन कार्यक्रमको आरम्भ गरेकी थिइन् । तामाङ भाषामै सजना गोले तामाङ र इन्दु नेपाल योञ्जनले कविता सुनाउनुभयो ।

त्यसैगरी, प्रयास दुमी राईले दुमी, मगरनी रामजिता र राकश बीएमले खाम मगर, अमृता थापामगरले ढुट मगर, सविनसिंह चौधरीले अवधी, कृतिका केवरतले केवरत, छम गुरुङले गुरुङ, निशा चौधरीले चौधरी, पवनकुमार यादवले मैथिली, आशिक अलीले मैथिली, लक्ष्मी एडीले हुम्ली, दिलबहादुर कुमाल र अमृता कुमालले कुमाल, रजनी मिलाले नेपालभाषा, जगबहादुर बुढामगरले काइके मगर, गोमा जिमीले याक्खा, धर्मेश जयसवालले भोजपुरी भाषाका कविता सुनाउनुभयो ।

त्यस्तै, हीरामाया थामी, भानु सुनुवार, तेजेन्द्र ताजपुरिया, टहल जिरेल, किशोर बाहिङ राई, मोनालिसा धिमाल, अजय अलङकार कुलुङ, रोशन घले, माधव छन्त्याल, श्याम राईले वाम्बुले, उमेश चौधरी, पेमा ग्याछो लामा, विष्णु याक्सो, देवकुमार दुरा, प्रतापसिंह नाछिरिङले आ(आफ्नो मातृभाषामा सिर्जना प्रस्तुत गरे । प्रतिष्ठानको डबलीमा आयोजित महोत्सव सुरु हुनुअघि तामाङ, गुरुङ, थारू, राई, सुनुवार, लिम्बू, धिमाल, माझीलगायतका सांस्कृतिक झाँकीसहित टोलीहरूले बागबजार, पुतलीसडक हुँदै कमलादीसम्म ¥याली गरिएको थियो ।
कविता नै किन रोजियो भन्नेबारे प्रतिष्ठानका माृतभाषा विभाग प्रमुख एवं कार्यक्रम संयोजक प्राज्ञ श्रवण मुकारुङले भन्नुभयो, “कुनै पनि भाषालाई विशिष्ट बनाउने काम कविताले गर्छ । आदिकवि भानुभक्तलगायतका कविताले गर्दा नै नेपाली भाषाले यति धेरै उचाइ पाएको हो ।” नेपालका लोपोन्मुख भाषा बचाउने काम सम्बन्धित समुदाय र राज्यको रहेको उहाँले बताउनुभयो ।

“अहिले नेपाली युवाहरू कोरिया भाषा सिक्न लाइन लागेको हामी देख्छौँ,” उहाँले भन्नुभयो, “राज्यले पनि नेपालको मातृभाषा सिक्यो भने यस्ता अवसरहरू पाउन सकिन्छ भनेर अवसरहरू सिर्जना गर्नुपर्छ ।”

कार्यक्रमका प्रमुख अतिथि भाषाशास्त्री डा. नोवलकिशोर राईले मातृभाषाको महत्वबारे बोल्नुभएको थियो ।

प्रतिष्ठानका उपकुलपति डा. विष्णुविभु घिमिरेको सभापत्विमा सम्पन्न कार्यक्रमलाई कुलपति गङ्गाप्रसाद उप्रेती तथा काव्य विभाग प्रमुख डा. अमर गिरीले सम्बोधन गर्नुभएको थियो ।

मातृभाषा विचार गोष्ठी आयोजना

वि.सं. २०७४ फागुन ८ गते अन्तर्राष्ट्रिय मातृभाषा दिवसको अवसरमा नेपाल प्रज्ञा–प्रष्ठिानद्वारा विचार गोष्ठीको आयोजना गरियो । उक्त अवसरमा २०७२ सालमा जारी भएको संविधानमा हरेक प्रदेशमा बोलिने मातृभाषामध्ये प्रदेशमा जनसंख्याका आधारमा नेपाली भाषाबाहेक सरकारी कामकाजको भाषा बनाउन सकिने व्यवस्था भएको भन्दै त्यसलाई कार्यान्वयन गर्नु प्रदेश सरकारहरूको प्राथमिकता हुनुपर्ने विज्ञहरूले सुझाव दिएका छन् ।

‘मातृभाषाको स्तरोन्नति गर्न अब सातै प्रदेशका सरकारले कुन भाषालाई सरकारी कामकाजको बनाउने भन्ने बहस चलाउनु, अनुसन्धान गराउनु र जनमत तयार गर्नु आवश्यक भइसकेको छ,’ अन्तर्राष्ट्रिय मातृभाषा दिवस पारेर आयोजित गोष्ठीमा डा. माधवप्रसाद पोखरेल भन्नुभयो । नेपाल प्रज्ञा– प्रतिष्ठान, भाषा आयोग र युनेस्को काठमाडौंद्वारा आयोजित गोष्ठीमा पोखरेल ‘संघीय संरचनामा मातृभाषाको सबलीकरण’ शीर्षक कार्यपत्र प्रस्तुत गर्दै पोखरेलले बताउनुभएको थियो ।

मातृभाषाको सबलताको अभिवृद्धि वा स्तरोन्नति गर्न मातृभाषीहरू सचेत, जागरुक र तत्पर भएमा भाषालाई एकपल्टमा एक खुड्किलो माथि उकास्न सकिने पोखरेलले जनाउनुभयो । ‘भाषिक सवलीकरणको मूलमन्त्र हरेक मातृभाषीले आफ्ना सन्तानलाई आफूजत्तिकै राम्रो बोल्न जान्ने बनाउन सजग रहनु हो,’ उहाँले भन्नुभयो, ‘कुनै भाषा बोलचालबाट हराउन जति सजिलो छ, त्यति नै कठिन एकपल्ट लोप भइसकेपछि पुनर्जीवन दिनमा हुन्छ । झन्डै असम्भव नै हुन्छ ।’

लोपोन्मुख भाषाको सवलीकरण गर्न जुन विधि र प्राथमिकता काम लाग्छ, अल्पसंख्यक भाषालाई उकास्न त्यही विधि काम नलाग्ने उहाँले खुलाउनुभयो । वर्णमाला तयार पारेर लेख्य परम्परासमेत भएका र साहित्य रचना हुने भाषालाई विद्यालयमा पठनपाठनमा ल्यायो भने त्यो भाषाको स्तरोन्नति हुने उहाँले सुझाउनुभयो ।

फिस्मनले १९९१ मा ‘रिभर्सिङ ल्याङवेज सिफ्ट’ मार्फत ‘कसरी कुनै लोपोन्मुख भाषालाई पुनर्जी्वित गर्न सकिन्छ’ भन्ने धारणा सार्वजनिक गरेको डा. पोखरेलले सुनाउनुभयो । पोखरेलको कार्यपत्रमाथि प्रतापसिंह नाछिरिङ, जगत् वशिष्ठ, बमकुमारी बुढामगर, कुलराज घिमिरे, मनबहादुर थापामगर, तीर्थराज राई लगायतले टिप्पणी गर्नुभएको थियो ।
अन्तर्राष्ट्रिय मातृभाषा दिवस २००० देखि विश्वव्यापी रूपमा मनाउन थालिएको हो । युनेस्कोले सन् १९९९ मा फेबु्रअरी २१ तारिखलाई यो दिवसका रूपमा मान्ने निर्णय गरेको थियो । मूलतः मातृभाषा आन्दोलनका क्रममा बंगलादेशका चार विद्यार्थीले सहादत पाए । तिनैको बलिदानको कदर स्वरूप युनेस्कोले अन्तर्राष्ट्रिय मातृभाषा दिवस विश्वव्यापी रूपमा मनाउने अभियान थालेको हो ।

बंगलादेशकी राजदूत मास्फी बिन्ते साम्सले बंगलादेशमा भएको भाषिक आन्दोलनबारे खुलाउनुभयो । पछिल्लो समय विश्वव्यापीकरण, सांस्कृतिक साम्राज्यवाद र सामाजिक सञ्जालले भाषामा हस्तक्षेप गरेको उनले तर्क गर्नुभयो ।

बंगलादेश र नेपालका साहित्य अनुवाद गरेर दुई देशबीच सांस्कृतिक सम्बन्ध स्थापना गर्ने कोसिस गरिरहेको प्रतिष्ठानका कुलपति गंगाप्रसाद उप्रेतीले बताउनुभयो ।

कार्यक्रममा पूर्ण ताम्राकारले ‘नेपाल भाषाको आधुनिक कविताको प्रवृत्ति’ शीर्षक कार्यपत्र प्रस्तुत गर्नुभएको थियो । नेपाल भाषाको प्राचीन काव्यको इतिहास झन्डै ४ सय ६७ वर्ष पुरानो भएको ताम्राकारले बताउनुभयो । ‘काव्यको विकासक्रममा आधुनिक कविताको प्रारम्भ भएको पाँच दशक नाघेको छ,’ उहाँले भन्नुभयो, ‘काव्यको कलात्मक अभिव्यञ्जना, प्रतीक, विम्ब, उपमाको प्रगोगमा वैयक्तिकीकरण, मौलिकता र त्यसको विविध अर्थबोध हुनुका साथै वैचारिक दृष्टिकोणले पनि बढी समसामयिक र जनपक्षीय हुनुले आधुनिक कविता सशक्त हुन पुगेको हो ।’

उहाँको कार्यपत्रमाथि साहित्यकार सुलोचना मानन्धरले टिप्पणी गर्नुभएको थियो ।

1 2 3 9