कोलकाताका साहित्यकारसँग भेटघाट

आज २०७५ चैत्र २१ गते बिहीबारका दिन नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानद्वारा भारतको कोलकाताबाट आउनुभएका साहित्यकारसँग भेटघाट तथा अन्तरविमर्श कार्यक्रम गरियो । प्रज्ञा भवनको देवकोटा सभाकक्षमा आयोजित उक्त कार्यक्रममा प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका माननीय कुलपति गङ्गाप्रसाद उप्रेतीले नेपाली भाषा, साहित्य, कला तथा संस्कृतिको संरक्षण, सम्वद्र्धन एवम् प्रवद्र्धनमा कोलकाताका नेपालीभाषी स्रष्टा–सर्जकहरूको महत्पूर्ण योगदानको बताउनुभयो । उपकुलपति डा. जगमान गुरुङले विश्वका विभिन्न स्थानमा रहेका नेपालीको पितृभूमि नेपाल रहेको भन्दै नेपाली संस्कृतिको उन्नयनमा कोलकाता निवासी नेपालीको विशिष्ट भूमिका रहेको बताउनुभयो ।

कार्यक्रममा कोलकाताका पूर्व महावाणिज्यदूत, नेपाल सरकार स्वास्थ्य मन्त्रालयका सचिव तथा कवि चन्द्र घिमिरेले कोलकातामा क्रियाशील नेपाली साहित्य, कला तथा संस्कृति सम्बन्धी संघसंस्था र स्रष्टाको उल्लेख्य योगदान रहेको प्रष्ट पार्दै कोलकातामा नेपाली भवन निर्माणका लागि नेपाल र नेपाली जनताको सहयोगको भूमिका महत्वपूर्ण हुने विचार व्यक्त गर्नुभयो । सो अवसरमा पूर्व महावाणिज्यदूत तथा पूर्व सचिवहरू युवराज भूषाल, मदन भट्टराई र सुरेशमान श्रेष्ठले कोलकाता सम्बन्धी मन्तव्य व्यक्त गर्नुभएको थियो । यसै गरी उक्त कार्यक्रममा भानु प्रतिष्ठानका अध्यक्ष प्रा.डा. ब्रतराज आचार्य, संहिताशास्त्री अर्जुनप्रसाद बाँस्तोला, नेपाली जनकल्याण समिति, कोलकाताका अध्यक्ष बद्रीविक्रम थापा, लैनसिंह वाङ्मय प्रतिष्ठान, कोलकाताका अध्यक्ष गणेशकुमार प्रधान, नेपाल–भारत जनमैत्री संघका अध्यक्ष राजु पाठक, सल्लाहकार धर्मराज बराल, अनेसासका अध्यक्ष राधेश्याम लेकालीले मन्तव्य व्यक्त गर्नुभएको थियो । कोलकाताबाट आउनुभएका स्रष्टाहरूलाई प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका सदस्य सचिव प्रा. जगत्प्रसाद उपाध्यायले खादा लगाइदिएर स्वागत गर्नुभएको थियो भने कुलपतिले प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका प्रकाशनहरू उपहारस्वरूप प्रदान गर्नुभएको थियो । सो अवसरमा कुलपतिले गणेशकुमार प्रधानको ‘कोलकातामा सृजनाका फूलहरू’ पुस्तकका साथै ‘बिहानी’ र ‘मौलो’ नामक पत्रिकाको सार्वजनिकीकरण गर्नुभएको थियो ।

सत्र बुँदे घोषणापत्र जारी गर्दै त्रिदिवसीय वाङ्मय संगोष्ठी सम्पन्न

आइतबारदेखि दमकमा जारी एक नं. प्रदेशस्तरीय बृहत् वाङ्मय संगोष्ठी साहित्य, कला तथा संस्कृतिसम्बन्धी सत्र बुँदे घोषणापत्र सार्वजनिक गर्दै मङ्गलबार सम्पन्न भएको छ ।  भाषा, साहित्य, कला र संस्कृतिको विकास, सम्बद्र्धन प्र्रवद्र्धन गर्ने उद्देश्यले नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठान, दमक नगरपालिका तथा दमक प्रज्ञा–प्रतिष्ठानद्वारा संयुक्त रुपमा आयोजित सङ्गोष्ठीको प्रदेश नं. एकका प्रमुख माननीय डा. गोविन्द तुम्याहाङले समापन गर्नुभयो । समापन समारोहमा बोल्दै प्रमुख तुम्याहाङले वाङ्मय संगोष्ठीले प्रदेशको आत्मा झल्काएको दाबी गर्दै, ‘स्रष्टाहरूका सिर्जनाले पर्यटन प्रवद्र्धनमा सहयोग पु¥याउने’ बताउनुभयो ।
नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका कुलपति गंगाप्रसाद उप्रेतीले स्थानीय तथा प्रदेशस्तरमा साहित्यिक एवं सांस्कृतिक जागरण र प्रवद्र्धनको उदेश्यबाट आयोजित वाङ्मय संगोष्ठी सार्थक ढंगले सम्पन्न भएको बताउनुभयो । उहाँले सातै प्रदेशको गौरवपूर्ण सम्पदा र संस्कृतिको अभिलेखीकरणमा प्रज्ञा–प्रतिष्ठान लागेको उल्लेख गर्नुहँदै सङ्गोष्ठीमा भएका विमर्शबाट निस्किएको निष्कर्षले आफू उत्साहित भएको सुनाउनुभयो । 

कार्यक्रममा दमक नगरपालिकाका प्रमुख रोमनाथ ओलीले संगोष्ठीले ऊर्जा सञ्चार गरेको बाउनुभयो ।  उहाँले दमक नगरपालिका स्थानीय जाति र समुदायका भाषा, साहित्य, कला तथा संस्कृतिको विकास, संरक्षण र सम्बद्र्धनमा संवेदनशील रहेको सुनाउनुभयो ।
आइतबार सम्माननीय प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले सङ्गोष्ठीको उद्घाटन गर्नुभएको थियो । उहाँले मन्तव्य व्यक्त गर्दै भाषा, साहित्य, कला तथा संस्कृति देशको सम्पदा भएको उल्लेख गर्नुहँदै यसको विकासका लागि सरकार आवश्यकतता अनुसार सहयोग गर्न तयार रहेको बताउनुभयो ।
एक नंं प्रदेशका माननीय मुख्यमन्त्री शेरधान राईले प्रदेश सरकारले प्रदेशको सांस्कृतिक नीति तयार पार्नका लागि कार्यदल गठन सुझाव संकलनको काम सकिएको सुनाउँदै चाँडै  प्रादेशिक प्रज्ञा–प्रतिष्ठान गठन गरिने बताउनुभयो ।
कार्यक्रममा प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका उपकुलपति डा. जगमान गुरुङले सात वटै प्रदेशका भाषा, साहित्य, कला र संस्कृतिलाई समेटेर नेपाल चिनाउने महाग्रन्थ प्रकाशन गर्ने प्रज्ञा–प्रतिष्ठानको योजना रहेको बताउनुभयो ।
यसै गरी प्रज्ञा–प्रतिष्ठान, सामाजिकशास्त्र विभागका प्रमुख प्रा. दिनेशराज पन्तले सामाजिक विषयमा र बालसाहित्य तथा लोकर्वार्ता विभागका प्रमुख डा. देवी नेपालले  बालसाहित्य, लोकसाहित्य र समकालीन नेपाली गजलका बारेमा बोल्नुभएको थियो ।
सङ्गोष्ठीमा ‘किरात मुन्धुम’ सम्बन्धी प्राज्ञ हरिश्चन्द्र लावतीले, ‘कोसी प्रस्रवणक्षेत्रको हिमाली जनजीवन’बारे राजेश्वर थापाले, ‘कोसी प्रस्रवणक्षेत्रका धार्मिक एवं पर्यटकीय स्थलहरू’बारे प्रा.डा. सोमप्रसाद खतिवडाले, ‘नेपाल उपत्यका र राजवंशी समुदायको सांस्कृतिक अन्तरसम्बन्ध’बारे डा. डिल्ली प्रसाइँले, ‘सन्थाल लोकसाहित्यको वर्तमान स्वरूप’बारे  उत्तम भट्टराईले र ‘धिमाल लोकसाहित्यको अवस्था’बारे डा. सोमबहादुर धिमालले कार्यपत्र प्रस्तुत गर्नुभएको थियो ।
विभिन्न प्राज्ञिक सत्रहरूको अध्यक्षता प्रा.डा. टंकप्रसाद न्यौपाने, डा. तुलसी भट्टराई,  प्रा.डा. गोविन्दराज भट्टराई, लोकबहादुर धिमाल, दधिराज सुवेदीलगायतले गर्नुभएको थियो । कार्यक्रममा कविता गोष्ठी तथा गजल  सन्ध्या भएको थियो । उक्त अवसरमा चार आदिवासी समुदायका महलिा र पुरुष गरी दुई–दुई जना दोसल्ला ओढाई सम्मान गरिएको थियो । सङ्गोष्ठीमा एक नम्बर प्रदेशका विभिन्न जिल्ला स्रष्टाहरूको सहभागिता रहेको थियो ।
कार्यक्रममा प्रदेश सरकारका कानुन तथा आन्तरिक मामिलामन्त्री माननीय हिक्मत कार्की, पत्रकार तथा समाजसेवी चन्द्र भण्डारीका साथै सहभागीहरूले आ–आफ्ना विचार व्यक्त गर्नुभएको थियो ।

प्रशासन प्रमुख ज्ञानहरि अधिकारीको विदाई

आज २०७५ चैत्र ११ गते सोमवार नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका प्रशासन प्रशासन प्रमुख  ज्ञानहरि अधिकारीको हार्दिक विदाई गरियो । प्रज्ञा–प्रतिष्ठानमा दीर्घसेवा गरी उमेर हदका कारण मङ्गलवारबाट अनिवार्य अवकाश पाउनुभएका अधिकारीको एक समारोहबिच विदाई गरिएको हो ।

प्रज्ञा–प्रतिष्ठानको देवकोटा सभाकक्षमा आयोजित समारोहमा कुलपति गङ्गाप्रसाद उप्रेतीले अधिकारीलाई फुलमाला र दोसल्ला ओडाउनुका साथै प्रतिष्ठानका तर्फबाट मायाको चिनो उपहार प्रदान गर्नुभएको थियो । सो अवसरमा कुलपति उप्रेतीले प्रज्ञा–प्रतिष्ठानमा रहेर दीर्घ सेवा गरी अवकाश लिनुभएका अधिकारीको सेवा र योगदानको उच्च

प्रशंसा गर्नुभयो । उहाँले अवकाश नियमित प्रक्रिया भएको भन्दै अधिकारीको अवकाशपछिको जीवन अझ सिर्जनशील हुने कामनासमेत गर्नुभयो ।

समारोहमा अधिकारीले प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका बिताएका दिनहरूको स्मरण गर्दै प्राज्ञ परिषद् र कर्मचारी परिवारप्रति आभार व्यक्त गन७३घढर्सभएको थियो ।

समारोहमा योजना तथा कार्यक्रम महाशाखा प्रशासन प्रमुखसन्ध्या पहाडी, प्रज्ञा–प्रतिष्ठान कलाकार तथा कर्मचारी सङ्गठनका अध्यक्ष विश्वमोहन राजभण्डारी र लोकतान्त्रिक कलाकार तथा कर्मचारी सङ्घका अध्यक्ष अशोककुमार चौरसियाले प्रशासन प्रशासन प्रमुख अधिकारीको योगदानका बारेमा बोल्नुभएको थियो ।

अनुवाद र अनुकूलनको अन्तरसम्बन्धबारे प्रज्ञामा विमर्श

२०७५ चैत्र ८ गते शुक्रवारका दिन प्रज्ञा भवनमा नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठान, साहित्य (अनुवाद) विभागको आयोजनामा ‘अनुवाद र अनुकूलनको अन्तरसम्बन्ध’बारे विमर्श गरियो ।
उक्त कार्यक्रममा बोल्दै प्रमुख अतिथि वाङ्मय शताब्दी पुरुष सत्यमोहन जोशीले नेपाली साहित्यलाई विश्वसाहित्य बजारमा पु¥याउनका लागि अनुवादको विकल्प नभएको बताउनुभयो । उहाँले भन्नुभयो, “विश्वसाहित्य बजारमा नेपाली साहित्यको प्रवद्र्धन गर्ने हो भने अनुवाद अपरिहार्य छ । तर, अनुवाद भने सम्प्रेषणीय हुनैपर्छ ।” जोशीले अनुवाद कार्यलाई सामान्य रुपमा लिनु नहुने प्रस्ट पार्दै अनुवाद निर्देशिकाको आवश्यकतामाथि जोड दिनुभयो ।
प्रतिष्ठानका उपकुलपति डा. जगमान गुरुङले अनुवाद आजको समयको अत्यावश्यक कुरा भएको धारणा राख्नुभयो । उहाँले राष्ट्र र राष्ट्रियताका सम्बन्धमा सबै नागरिक सचेत रहनु पर्ने विचार व्यक्त गर्नुभयो ।

कार्यक्रमकी संयोजक तथा अनुवाद विभागकी प्रमुख प्राज्ञ प्रा.डा. उषा ठाकुरले स्रष्टाहरूले राष्ट्रको निर्माण गरे पनि अनुवादकहरूले वैश्विक राष्ट्रको निर्माण गर्नसक्ने बताउनुभयो । बिना अनुवाद कुनै पनि राष्ट्रको साहित्य विश्व जगत्मा पुग्न नसक्ने हुनाले अनुवादको महत्व रहेको उहाँको भनाइ थियो ।
कार्यक्रममा प्रा.डा. गोविन्दराज भट्टराईले ‘अनुवाद र अनुकूलनको अन्तर सम्बन्ध’ विषयक कार्यपत्र प्रस्तुत गर्दै उत्कृष्ट अनुवादका  लागि  अनुकूलनको महत्वबारे प्रकाश पार्नुभएको थियो । उहाँले अनुवादकमा अनुवादका लागि भाषिक–चेतनासँगसँगै सांस्कृतिक–चेतना हुनुपर्नेमा जोड दिनुभयो । भट्टराईको कार्यपत्रमाथि प्रा.डा. कृष्णचन्द्र शर्माले टिप्पणी गर्नुभएको थियो ।
भारतको दार्जिलिङबाट आउनुभएकी साहित्यकार डा. वीणा हाङ्खिमले कार्यक्रममा अनुवादकमा इमान्दारिता, सिर्जनशीलता, भाषिक प्रबलता, शब्द भण्डार र प्रस्तुतिमा कौशलताको आवश्यकता पर्ने विचार प्रकट गर्नुभयो ।
प्रतिष्ठानका सदस्य सचिव प्रा. जगत्प्रसाद उपाध्यायले अनुवाद र अनुकूलनको अन्तर सम्बन्धबारेको विमर्श कार्यक्रम उपलब्धिमूलक रहेको बताउनुभयो ।

विश्व कविता दिवसमा विशेष कवि गोष्ठी

२०७५ चैत्र ७ गते नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठान, काव्यविभागद्वारा विश्व कविता दिवस (२१ मार्च)का अवसरमा विशेष कवि गोष्ठीको आयोजना गरियो । प्रज्ञा भवनको देवकोटा सभाकक्षमा आयोजित विशेष कवि गोष्ठीमा बोल्दै नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका पूर्वकुलपति कार्यक्रमका प्रमुख अतिथि वरिष्ठ कवि बैरागी काइँलाले संसारका विभिन्न देशले विभिन्न अवसर पारेर कविता उत्सवको (दिवस)को भव्य आयोजना गर्ने गरेको सुनाउँदै कवि र कविताको सम्मानमा युनेस्कोले कविताको पठन संस्कृतिको विकास, यसको महŒव र गरिमाको सम्मानार्थ विश्व कविता दिवसको थालनी गरेको उल्लेख गर्नुभयो । उहाँले कविता दिवसलाई देशभरि उत्सवका रूपमा मनाइनु पर्नेमा जोड दिनुभयो ।
प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका कुलपति गङ्गाप्रसाद उप्रेतीले कार्यक्रममा बोल्दै कविहरूले विश्वमा कवितालाई नयाँ उचाईमा पु¥याउनका लागि गरेको योगदानको कदर गर्दै विश्व कविता दिवसको परम्परा थालनी भएको बताउनुभयो । प्रज्ञा–प्रतिष्ठानले नयाँ तथा पुराना सबै पुस्ताका कविलाई निम्त्याएर कविता वाचन गर्ने गरेको उल्लेख गर्दै कार्यक्रममा वाचित  कविताहरूले कविता दिवसलाई सार्थक बनाएको विचार व्यक्त गर्नुभयो ।
काव्य विभाग प्रमुख प्राज्ञ डा. हेमनाथ पौडेलले कविता सुनाउने कुराले मात्र होइन, सुन्ने र मनन गर्ने कुराले पनि कविताप्रतिको सम्मान प्रकट हुने बताउनुभयो । उहाँले विश्व कविता दिवस कवि र कविताको सृजनात्मक महिमालाई सम्मान गर्नका लागि युनेस्कोको निर्णयअनुसार मनाइन थालेको उल्लेख गर्नुभयो ।
संयुक्त राष्ट्रसङ्घको शैक्षिक, वैज्ञानिक तथा सांस्कृतिक सङ्गठन युनेस्कोको निर्णयअनुसार सन् १९९९ मार्चको २१ का दिनदेखि विश्वकविता दिवस मनाउन थालिएको थियो । डा.पौडेलले कविताले मानिसको वाकस्वतन्त्रतालई बल पु¥याउने भएकाले समृद्ध समाजका लागि कविता निकै प्रभावकारी माध्यम हुने र कविताले चेतनाको अभिवृद्धि गर्दै समाज रूपान्तरणमा समेत मद्दत पु¥याउने बताउनुभयो । डा.पौडेलले थप्नुभयो, “कवितासँग मानिसको आत्मिक सम्बन्ध रहेको छ ।”
कार्यक्रमका सभापति एवम् प्रज्ञा–प्रतिष्ठान–प्रतिष्ठानका उपकुलपति डा. विष्णुविभु घिमिरेले विविध कविका विविध भाव र लयका कविताले आफूलाई आल्हादित बनाएको बताउँदै  कविता भनेको कृष्ण मन्दिर र न्यातपोलजस्तो हुनु पर्ने बताउनुभयो । उहाँले भन्नुभयो, “राम्रा कविता लेख्न निरन्तर साधना र काव्यिक सत्सङ्ग चाहिन्छ ।”
सदस्य सचिव प्रा.जगत्प्रसाद उपाध्यायले कवि धरणीधर कोइरालाले भन्नुभएजस्तै कविताले मानव जीवनलाई सार्थक बनाउने धारणा राख्नुभयो । उहाँले सन् १९९९ मार्च २१ का दिनलाई फ्रान्सको पेरिसमा सम्पन्न युनेस्कोको बैठकले विश्व कविता दिवस मनाउने युगान्तकारी निर्णय गरेको बताउँदै मानवता र मानवीयतालाई जोड्न र भातृत्व सम्बन्धलाई प्रगाढ बनाउने काम कविता दिवसले गर्ने जिकिर गर्नुभयो । उहाँले भन्नुभयो, “कविता भनेको मानवको भित्री आँखा हो ।”
गोष्ठीमा खुमनारायण पौडेल, जयन्ता पोखरेल, जीवनाथ धमला, कौशिला रिसाल, भीष्म उप्रेती, शान्ति शर्मा, रूपक अलङ्कार, घनेन्द्र ओझा, लिखत पाण्डे, भारद्वाज मित्र, विश्वविमोहन श्रेष्ठ, डम्बर पहाडी, श्याम रिमाल, गोपाल अश्क, विन्दु शर्मा, नन्दु उप्रेती, मधुसूदन गिरी, लक्ष्मी उप्रेती, रमेश पौडेल, नवीन प्यासी, बलराम दाहाल, शान्ति सापकोटा, जयन्ती सत्याल, कलानिधि दाहाल, प्रगति राई, देवकी अभिलाषी र प्रथासमेत २७ कविले आ–आफ्ना कविता कविता वाचन गर्नुभएको थियो ।

‘समकालीन नेपाली कविताका नारी हस्ताक्षर’

२०७५ चैत ४ गतेका दिन प्रज्ञा भवनमा समकालीन नेपाली कवितामा नारी हस्ताक्षर सम्बन्धी गहन विमर्श गरियो । नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठान, साहित्य (पद्य÷काव्य) विभाग र महिला अध्ययन केन्द्रद्वारा संयुक्त रूपमा आयोजित ‘समकालीन नेपाली कविताका नारी हस्ताक्षर’ विषयक विचार गोष्ठीमा यस्तो बहस गरिएको हो ।
गोष्ठीलाई सम्बोधन गर्दै प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका कुलपति गङ्गाप्रसाद उप्रेतीले समकालीन नेपाली कवितामा नारीहरूको सक्रियता र योगदान के–कस्तो छ भन्ने समग्र जानकारी गोष्ठीले दिएको बताउँदै कार्यक्रम सार्थक भएको दाबी गर्नुभयो । उहाँले सबैको संश्लेषणबाट सार्थक निष्कर्ष निस्किने बताउनुभयो ।

 

 

 

 

 

 

 

 

साहित्य (पद्य÷काव्य) विभाग प्रमुख प्राज्ञ डा. हेमनाथ पौडेलले कार्यक्रमको उद्देश्यबारे प्रकाश पार्दै समकालीन नेपाली कवितामा नारी हस्ताक्षर उल्लेखनीय रूपमा बृद्धि भइरहेको बताउँदै समकालीन नेपाली कवितामा नारीहरूको अवस्था अभिलेखीकरण गर्ने उद्देश्यले कार्यक्रम कायोजना गरिएको धारणा राख्नुुभएको थियो ।
प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका सदस्य सचिव प्रा. जगत्प्रसाद उपाध्यायले मातृशक्ति नै प्रमुख शक्ति भएको उल्लेख गर्दै प्रज्ञा–प्रतिष्ठानले नारी स्रष्टाकै बाहुल्यतामा नारी स्रष्टासम्बन्धी केन्द्रित रहेर गरेको कार्यक्रम संभवतः यो नै पहिलो भएको जिकिर गर्नुभयो ।
केन्द्रकी अध्यक्ष सीता ओझाको सभापतित्वमा सम्पन्न भएको कार्यक्रममा प्रज्ञा–प्रतिष्ठानकी प्राज्ञसभा सदस्य एवम् समालोचक डा. गीता त्रिपाठीले ‘समकालीन नेपाली कविताका नारी हस्ताक्षर’ विषयक गोष्ठीपत्र प्रस्तुत गर्दै नेपाली कविता लेखनमा नारीहरूको उपस्थिति र योगदानका बारेमा प्रकाश पार्नुभएको थियो । उहाँले आफ्नो गोठीपत्र सर्वेक्षणपरक रहेको उल्लेख गर्दै भन्नुभयो, “तपाईंहरूको सल्लाह र सुझाबबाट नै यो पूर्ण हुनेछ ।”

डा. त्रिपाठीको गोष्ठीपत्रमाथि प्राज्ञसभा सदस्य एवम् समालोचक डा. रजनी ढकाल र संविधानसभाकी पूर्व सभासद् प्रभा बज्राचार्यले समीक्षा गर्नुभएको थियो ।
लक्ष्मी गौतमले सञ्चालन गरेको कार्यक्रममा वासुदेव ढकाल र किशोर नेपाली प्रतिवेदक रहेका थिए ।

नेपाली महिला आख्यानमा नारी चिन्तन

२०७५ फागुन २१ गते नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठान, आख्यान विभाग र गुञ्जन परिवारद्वारा संयुक्त रूपमा आयोजित विचार गोष्ठीमा नारी चिन्तन गरियो ।
नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका उपकुलपति डा. जगमान गुरुङले अहिले नेपाली नारीहरूमा चेतनाको तीब्र विकास भइरहेको विचार व्यक्त गर्नुभयो । उपकुलपति डा. गुरुङले भन्नुभयो, “आजका नारी कोही पुरुषभन्दा कम छैनन् । आज कार्यपत्र प्रस्तुत गर्ने र त्यसमाथि समीक्षा गर्ने सबै सशक्त छन् । विद्धताले भरिपूर्ण छन् ।”
कार्यक्रमकी प्रमुख अतिथि साहित्यकार तथा समाजसेवी भद्रकुमारी घलेले नेपालका नारीहरू पुरुषभन्दा कुनै हालतमा कमजोर नरहेको भन्दै आफ्नो अधिकारको लागि नारीहरू आफैँ अगाडि बढ्नु स्वागतयोग्य कुरा भएको धारणा राख्नुभयो ।
प्रतिष्ठानका आख्यान विभाग प्रमुख प्राज्ञ माया ठकुरीले आजका नारीहरू सचेत भएको उल्लेख गर्दै आफ्नो हक र अधिकारको खोजी गर्न र गलत कुराको प्रतिवाद गर्न उनीहरू सक्षम भएको बताउनुभयो । उहाँले भन्नुभयो, “मिटु अभियान यसैको पछिल्लो स्वरुप हो ।”
गोष्ठीमा कुमारी लामाले ‘नेपाली महिला आख्यानमा नारी चिन्तन’ विषयक कार्यपत्र प्रस्तुत गर्दै योगमायाबाट आरम्भ भएको नारी चेतना अहिले सशक्त ढङ्गबाट प्रकट अगाडि बढिरहेको बताउनुभयो । उहाँले अहिलेका महिला कथाकारका कथाहरूमा नारी चिन्तन प्रचुरमात्रामा मुखरित भइरहेको दाबी गर्नुभयो । लामाको कार्यपत्रमाथि डा. विन्दु शर्माले समीक्षा गर्नुभएको थियो ।
इतिहास पुराणाचार्य सुश्री सरस्वती चौलागाईं र साहित्याचार्य सुश्री गार्गी चौलागाईंद्वारा मङ्गलाचरण पाठ गरी आरम्भ भएको कार्यक्रममा गुञ्जनकी अध्यक्ष हिरण्यकुमारी पाठक, डा. रजनी ढकाल र उपमा आचार्यले कार्यक्रमको उद्देश्य र गुञ्जनको गतिविधिमाथि प्रकाश पार्नुभएको थियो ।

दलित साहित्य सम्बन्धी गोष्ठी आयोजित

२०७५ चैत्र १ गते शुक्रवारका दिन प्रज्ञा–प्रतिष्ठानमा ‘दलित साहित्य लेखनको वर्तमान अवस्था र भावी दिशा’ विषयक विचार गोष्ठी आयोजना गरियो । नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठान र नेपाल दलित साहित्य तथा संस्कृति प्रतिष्ठानद्वारा संयुक्तरूपमा आयोजित कार्यक्रममा बोल्दै प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका कुुलपति गङ्गाप्रसाद उप्रेतीले गोष्ठी सार्थक भएको दाबी गर्नुभयो । कुलपति उप्रेतीले भन्नुभयो, “दलित सम्बन्धी समस्या वा विषयलाई साहित्यमा ल्याउन दलित स्रष्टा नै लाग्नु पर्छ । त्यो नै सबैभन्दा प्रभावकारी हुन्छ ।”
प्रज्ञा–प्रतिष्ठान, समालोचना र निबन्ध विभागका प्रमुख प्राज्ञ प्रा.डा. गोपिन्द्र पौडेलको सभापतित्वमा सम्पन्न उक्त गोष्ठीमा सदस्य सचिव प्रा. जगत्प्रसाद उपाध्यायले धन्यवाद व्यक्त गर्नुभएको थियो । कार्यक्रममा डा. बुद्धि नेपालीले ‘दलित साहित्य लेखनको वर्तमान अवस्था र भावी दिशा’ विषयक कार्यपत्र प्रस्तुत गर्नुभएको थियो । उहाँले साहित्यमा दलितको सीप, कला र सौन्दर्यको सम्मान गर्दै दलित पात्रलाई नायकपात्रका रूपमा प्रस्तुत गरिएमात्रै न्याय हुने विचार व्यक्त गर्नुभएको थियो । कार्यपत्रमाथि निनु चापागाईं र हीरा विश्वकर्माले समीक्षा गर्नुभएको थियो ।


कार्यक्रममा नेपाल दलित साहित्य तथा संस्कृति प्रतिष्ठानका अध्यक्ष रणेन्द्र बरालीले दलित समुदायलाई राज्यले प्रयोग मात्रै गर्ने गरेको गुनासो गर्नुभयो । उहाँले भन्नुभयो, “दलित समुदायको सीप र कलाको दोहन गरिएको छ तर राज्यबाट लाभ पाउने कुरामा सकेसम्म परै पारिएको छ । यो सरासर गलत र अन्यायपूर्ण छ । आफ्नो हकअधिकारका लागि दलित समुदायका लेखकहरूले सङ्गठित रूपमा लाग्नुपर्ने आजको आवश्यकता हो ।” कार्यक्रममा संस्थाका उपाध्यक्ष डम्बर पहाडीले पनि बोल्नुभएको थियो ।

भीमनिधि तिवारीको १०८औँ जन्मजयन्ती आयोजित

२०७५ चैत्र १ गते शुक्रवारका दिन प्रज्ञा भवन, कमलादी, काठमाडौँमा एक कार्यक्रमको आयोजना गरी साहित्यकार भीमनिधि तिवारीको १०८औँ जन्मजयन्ती मनाइयो ।
नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठान र भीमनिधि तिवारी साहित्य समितिद्वारा संयुक्तरूपमा आयोजित कार्यक्रममा बोल्दै प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका उपकुलपति डा. जगमान गुरुङले साहित्यकार भीमनिधि तिवारी नेपाली साहित्यका विशिष्ट साधक भएको बताउनुभयो । उहाँले नेपाली साहित्यमा विशिष्ट योगदान दिने तिवारीको जन्मथलोलाई सरकार तथा सम्बन्धित सङ्घसंस्थाले सङ्ग्रहालयका रूपमा विकास गर्नुपर्ने धारणा व्यक्त गर्नुभयो । उहाँले भन्नुभयो, “पितृपुर्खाको थातथलोलाई भुल्नु हुँदैन । सङ्ग्रहालय बनाई साहित्यिक पर्यटनको केन्द्र बनाउनुपर्छ ।”


प्रज्ञा–प्रतिष्ठान, समालोचना र निबन्ध विभागका प्रमुख प्राज्ञ प्रा.डा. गोपिन्द्र पौडेलले नेपाली साहित्यमा तिवारीको योगदानबारे प्रकाश पार्दै समाजका सूक्ष्मतम् पक्षहरूलाई आफ्नो लेखनको विषय बनाउने स्रष्टा तिवारीले गहनतम् रचनाहरू दिएर नेपाली साहित्यको भण्डारलाई पूर्ण पार्न यथेष्ट योगदान दिएको बताउनुभयो ।
सदस्य सचिव प्रा. जगत्प्रसाद उपाध्यायले सरल, सरस र सम्प्रेषणीय साहित्य सृजना गरी नेपाली साहित्यलाई धनी तुल्याउने स्रष्टा तिवारीको जन्मजयन्तीका अवसरमा हरेक वर्ष प्रज्ञा–प्रतिष्ठानले कार्यक्रम गर्दै आएको बताउनुभयो ।
समितिका उपाध्यक्ष प्रा.डा. विष्णुराज आत्रेयको सभापतित्वमा सम्पन्न कार्यक्रममा समितिका सचिव तथा तिवारीपुत्री डा. बेन्जु शर्माले तिवारीका समग्र पक्षबारे प्रकाश पार्नुभएको थियो भने गायिका लोचन भट्टराईले तिवारीको छन्दकविता ‘जब सात वर्षको थिएँ’ गाएर सुनाउनुभएको थियो ।

????????????????????????????????????

उक्त अवसरमा प्रा.डा. ढुण्डिराज पहाडीलाई नगद पच्चिस हजार राशिको ‘भीमनिधि तिवारी पुरस्कार’ उपकुलपति डा. गुरुङद्वारा प्रदान गरिएको थियो । यसका साथै तिवारीबारे शोध गरेवापत् रवीन्द्र अधिकारीलाई सम्मान गरिने घोषणा गरिएको थियो । पुरस्कृत प्रतिभाबारे समालोचक ज्ञानु अधिकारीले प्रकाश पार्नुभएको थियो । समारोह सुरु हुनुअघि प्रज्ञा परिसरमा रहेको तिवारीको प्रतिमामा माल्यर्पण गरी श्रद्धा व्यक्त गरिएको थियो ।

‘प्रज्ञा’ अब ‘पियर रिभ्यु जर्नल’का रूपमा आउन

काठमाडौँ, ३० फाल्गुन २०७५ ।
नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानको शोधमूलक अर्धवार्षिक पत्रिका ‘प्रज्ञा’ अबदेखि ‘पियर रिभ्यु जर्नल’का रूपमा प्रकाशित हुने भएको छ । हालै बसेको प्राज्ञपरिषद्को बैठले ‘प्रज्ञा’लाई जर्नलका रूपमा प्रकाशित गर्ने निर्णय गरेको हो ।
धेरै पहिलेदेखिको बौद्धिक तथा प्राज्ञिक जगत्को मागलाई आत्मसात गर्दै शोधमूलक अर्धवार्षिक पत्रिका ‘प्रज्ञा’लाई अब उप्रान्त जर्नलका रूपमा निकाल्ने निर्णय गरिएको समालोचना तथा निबन्ध विभागका प्रमुख तथा ‘प्रज्ञा’ अर्धवार्षिकका प्रधान सम्पादक प्रा.डा. गोपिन्द्र पौडेलले बताउनुभयो ।
‘प्रज्ञा’मा भाषा, साहित्य, संस्कृति, दर्शनशास्त्र, सामाजिकशास्त्र लगायत अनुसन्धानमूलक सामग्री समेट्ने गरिन्छ ।

1 2 3 14