प्रज्ञा–सिस्नुपानी देउसी–२०७४

काठमाडौँ, वि.सं. २०७४ कार्तिक १ गते बुधबार ‘प्रज्ञा–सिस्नुपानी देउसी–२०७४’ सम्पन्न भएको छ । नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानसँगको सहकार्यमा सिस्नुपानी, नेपालले दीपावली–२०७४ को अवसरमा राजनीति र भ्रष्टाचारविरूद्ध व्यङ्ग्यात्मक ‘प्रज्ञा–सिस्नुपानी देउसी’ प्रस्तुत गरेको थियो । प्रज्ञा–पे्रक्षालयमा सम्पन्न देउसी कार्यक्रममा देउसीसँगै साङ्गीतिक प्रस्तुतिसमेत प्रस्तुत गरिएको थियो ।

कार्यक्रममा कलाकार सीताराम कट्टेल (धुर्मस), मनोज गजुरेल, शैलेन्द्र सिंखडा, शिशिर योगी र प्रकाश गन्धर्वलगायतले व्यङ््यात्मक प्रस्तुति दिनुभएको थियो ।

सो अवसरमा पूर्व प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली, पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’, माधवकुमार नेपाल र लोकेन्द्रबहादुर चन्द, विभिन्न राजजीतिक दलका नेता, सुरक्षा निकायका प्रमुख, संवैधानिक निकायका प्रमुख लगायत उपस्थित हुनुभएको थियो ।

पानसमा दीप प्रज्जवलन गरेर शताब्दी वाङ्मय पुरुष एवम् संस्कृतिविद् सत्यमोहन जोशीले कार्यक्रमको उद्घाटन गर्नुभएको थियो ।

कार्यक्रममा पूर्व प्रधानमन्त्रीद्वय ओली र दाहालले मुलुकलाई समृद्ध र भ्रष्टाचारमुक्त बनाउने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्नुभएको थियो ।

प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका उपकुलपति डा. विष्णुविभु घिमिरेले कार्यक्रमको उद्देश्यमाथि प्रकाश पार्दै देउसी कार्यक्रममा उपस्थित अतिथिहरूलाई स्वागत गर्नुभएको थियो ।

देउसीको पूर्णपाठ यसप्रकार रहेको थियो ।

भन भन भाइ हो – देउसिरे
भन भन बैनी हो – देउसिरे
कुनै बेला हाम्रो – देशैमा
भ्रष्टाचारको – केसैमा
अख्तियार भन्ने – राज्य थ्यो
लोकमान भन्ने – राजा थे
नकुरा गरौँ – कस्ता थे
जङ्गबहादुर जस्ता थे
शिकार खेल्थे – हेरेर
लुतेलाई लडाउँथे – बेरेर
अहिले त अख्तियार – खै कुन्नि
बन्दुकै पड्के नि – नसुन्नी

प्रमुखकै नाम थाहा – पा’ छैन
बस्नेत कि उठ्ने – थाहा छैन
नाता र गोताले – सताए
साला र ज्वाइँले – बिताए

भ्रष्टाचार फक्र्यो – फक्रिनु
सम्धीलाई कसरी – पक्रिनु
अन्यौलमा हो कि – परेका
दायित्वबाट – झरेका
०००
हामी त्यसै आएनौँ गोपाल सरले खटाए
तेल भण्डारण गर्ने जमिन खोज्न पठाए ।

दुई लाख पर्ने जमिनलाई २० लाख खन खन गन्या छन्
गोपाल सरलाई गोपाल सरले स्याबास भन्या छन् ।

अर्का गोपाल शिक्षामन्त्री डिस्को नाच नाच्दैछन्
उठ्लास भन्दै शिक्षाकै ढाड भाँच्दैछन् ।

कर आयोग नै मारेर शर्मा महत कमाउँछन्
कसले छुने ठाउँठाउँमा थैली चढाउँछन् ।

समाजवादी बाटोमा देउवा ईंटा थप्दैछन्
खुमबहादुर टिकट बाँड्छन् गगन थाप्दैछन् ।

देउवाजीले ब्याटिङमा शतक हान्लान् जस्तो छ
मन्त्रिमण्डल बोइलरको बथान जस्तो छ ।

केही मन्त्री आउनुभो, केही मन्त्री जानुभो
सबै मन्त्री अटाउन हलै सानु भयो ।

बीबीसीमा देउवाजीले झण्डै जनता पिट्नुभो
पत्रकारले प्रश्न सोध्दा दाह्रा किट्नुभो ।

राहत बाँड्न जानुभो हेलिकप्टर चढ्नुभो
भाषण पढ्न खोज्दा लभ लेटर पढ्नुभो ।

मै हुँ भन्थ्यो दिल्ली पनि अहिले हेर्या हेर्यै भो
देउवाजीको कालो बोको छेर्या छेर्यै भो ।
०००
सिस्नुपानी नेपालैका हामी कवि कलाकार नि लै लै
प्रज्ञाको दैलो, खेल्दै देउसी भैलो,
नाच्दै आयौँ छमछम ।

काठमाण्डूका खाल्डे सडक सबै सम्म पारेछन् नि लै लै
मेट्रो पनि चलेछ, मोनो नि गुडेछ
चढी आयौं ठमठम ।

भ्रष्टले नि चुनाव लड्ने झण्डै बन्यो नि..यम्
विफल भयो छक्क परे दाजु राधेश्याम ।

सांसद हुन्जेल विकास बजेट छाडेपछि पेन्सन
दुईटै गुम्यो हेर्दा हेर्दै भयो टेन्सन ।

प्रधानमन्त्री कुल्चिहाल्छन् माड्छन् आचारसंहिता
आयोग रुन्छ हामी त हेर्छौं रमिता ।

संवैधानिक आयोग हो कि रुञ्चे लाग्या बालक
अलिकति लाज मान देशको चालक ।

अनुदानको रासन हुम्ला जुम्ला पुग्दा कुहिन्छ
आधा पुग्छ मुखमा आधा अन्तै चुहिन्छ ।

बाटो छैन बत्ती छैन कर्णालीका पाखामा
फुलो रैछ राजधानीको हेर्ने आँखामा ।

पुननिर्माण सीईओ टिकट लेर कुलेलाम
वर्षौंदेखि छाप्रोमै पीडित जिल्लाराम ।

हाम्रो देशको अर्थतन्त्र रेमिट्यान्सले धानेको
कदर गर्न राज्यले खोइ त जानेको ?

श्रमिक सधैँ सकसमा कति आउँछन् बाकसमा
रोजगार जुटाउँ आफ्नै धर्ती आफ्नै आकाशमा ।

चुनाव आउँदा मधेसी, बाढी आउँदा परदेशी
काठमाडौंमै भुनभुन गर्छन् मन्त्री पाएसी ।

बिहान फोरम, दिउँसो कांग्रेस, साँझ हुन्छ एमाले
मधेस कैले बन्छ ठाकुर यस्तो पाराले ।

मधेसको मुहार फेर्न देखाउ केही गरेर
हुन्न भलाइ दिल्लीको शरण परेर ।
०००

भनभन साथी – मधेसमा
जङ्गली हात्ती – मधेसमा
डुबान र बाढी – मधेसमा
फोहोरका खाडी – मधेसमा
छुवाछुतले हान्छ – मधेसमा
डेंगुले लान्छ – मधेसमा
शीतलहर चल्छ – मधेसमा
तातोले पोल्छ – मधेसमा
भ्रष्ट र तस्कर – मधेसमा
सर्प र मच्छड – मधेसमा
बन्दुक र भाला – मधेसमा
विकासमा ताला – मधेसमा
दाइजोको दलदल – मधेसमा
बोक्सीको खलबल – मधेसमा
दशगजा सर्छ – मधेसमा
गोविन्द मर्छ – मधेसमा
देवनारायण थुनिन्छ – मधेसमा
भोकमरी सुनिन्छ – मधेसमा
खानकै दरकार – मधेसमा
खोई कहाँ छ सरकार – मधेसमा

स्रोत ः रासस

डायस्पोरिक कवितामाथि विमर्श तथा कविता गोष्ठी

काठमाडौँ, वि.सं. २०७४ असोज २७ गते तदनुसार सन् २०१७ अक्टोबर १३ तारिकका दिन नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठान र गैरआवासीय नेपाली सङ्घ (एनआरएनए)को सङ्युक्त आयोजनामा एक दिने विचार गोष्ठी तथा कविता गोष्ठीको आयोजना गरियो ।

‘नेपाली डायस्पोराका कविताको वर्तमान अवस्था’ शीर्षकमा काव्य विमर्श गरिएको थियो । डायस्पोराका कवितामा विद्यावारिधी गरिरहेका राम्जी तिमिल्सिनाले गोष्ठीमा कार्यपत्र प्रस्तुत गर्नुभएको थियो । उहाँको कार्यपत्रमाथि खुल्ला छलफल भएको थियो । तिमिल्सिनाको कार्यपत्रमाथि सिर्जना शर्मा, बिना थिङ, भद्रकुमारी घले, शम्भुकुमार मिलन, शर्मिला पन्त पाण्डे लगायतले जिज्ञासा राखनुभएको थियो ।

उक्त कार्यक्रमका प्रमुख अतिथि नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका पूर्व कुलपति तथा वरिष्ठ कवि बैरागी काइँलाले डायस्पोरिक कविताले नेपाली भाषा, साहित्यलाई विश्वमा पु¥याउन महत्वपूर्ण योगदान गरेको भन्दै त्यसको प्रशंसा गर्नुभयो । उहाँले भन्नुभयो, “नेपालीहरू विश्वमा जहाँ गएपनि मायाको डोरी र किलाचाहिँ मूल थलोमै गाडिएको हुन्छ ।” काइँलाले नेपाली साहित्यको माध्यामबाट बाहिर बस्ने नेपालीहरूले आफ्नो देश, समाज र सभ्यतामा देखाएको चिन्ता तथा अध्ययनको जागरुकताले नेपाली भाषा, सहित्यलाई विश्वजगत्मा परिचित गराउन धेरै ठूलो काम गरेको बताउनु भयो ।

नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका कुलपति एवम् गोष्ठीका सभापति गङ्गाप्रसाद उप्रेतीले साहित्यको प्रबद्र्धन, संस्कृति र भाषाको विकासका लागि एनआरएनए र नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानले सहकार्य गर्दै आएको बताउनु भयो । कुलपतिले ६ वर्षअघि दुई पक्षीय सम्झौता गरी शुरु भएको कामले अहिले सफलता मिल्दै गएको धारणा राख्नुभयो ।

प्रज्ञा–प्रतिष्ठान काव्य विभाग प्रमुख प्राज्ञ डा. अमर गिरीले नेपाली डायस्पोराको इतिहास त्यति लामो नभए पनि आफ्नो छोटो इतिहासमा यस क्षेत्रमा उल्लेखनीय काम भएको उल्लेख गर्नुभयो । नेपाली भाषा, साहित्यलाई विश्वमा पु¥याउने, नेपाली रचनालाई अन्तर्राष्ट्रियकरण गर्ने, दुबै ठाउँबाट लेखिएका साहित्यलाई ग्रन्थको रुपमा प्रकाशित गर्ने र अन्य भाषामा पनि अनुवाद गर्ने आदि उद्देश्यले एनआरएनएसँग सहकार्य गरिएको प्राज्ञ डा. गिरीले बताउनुभएको थियो ।

एनआरएनएका निवर्तमान अध्यक्ष जीवा लामिछानेले साहित्यको कार्यदल नै बनाएर एनआरएनएले काम गरिरहेको प्रतिक्रिया दिँदै भन्नुभयो, “हाम्रो वचन र कर्म नेपाल र नेपालीसँग गाँसिएको छ, हाम्रा सन्ततीहरुलाई पनि यसमा जोडाइरहनुपर्छ । त्यसैले अझ बढी सङ्गठित भएर अझ बढी सम्भावनाहरुलाई उजागर गर्नुपर्छ ।”

एनआरएनएका पूर्व अध्यक्ष डा. उपेन्द्र महतोले नेपाली साहित्य, भाषा, संस्कृति र संस्कार सबै देशको भन्दा राम्रो रहेको भन्दै नेपाली कमजोर नभएको दाबी गर्नुभयो । आर्थिक अवस्था कमजोर भएकाले जनताको मनोविज्ञमा मात्रै कमजोर भएको भन्दै मानिसमा संस्कार भएन भने पैसाले केही गर्न नसक्ने उहाँको विचार थियो ।

एनआरएनए भाषा तथा साहित्य कार्यदलका संयोजक विश्वासदीप तिगेलाले देश बाहिर रहँदा नेपालीले आफ्नो नेपालको शिर कसरी उच्च राख्न सकिन्छ ? त्यसतर्फ एनआरएनएको भाषा तथा साहित्य कार्यदल लागिरहेको दाबी गर्नुभयो । उहाँले डायस्पोराबाट अग्र्यानिक र यथार्य कथाहरू आइरहेको विचार प्रकट गर्नुभयो ।

कार्यक्रममा अन्तर्राष्ट्रिय नेपाली साहित्य समाजका केन्द्रीय अध्यक्ष पदम विश्वकर्मा, विश्व नेपाली साहित्य महासङ्घका उपाध्यक्ष सागर श्रेष्ठले डायस्पोरमा कार्यरत विभिन्न साहित्यिक सङ्घसंस्थाले नेपाली भाषाका साहित्यलाई अन्य विभिन्न भाषामा पनि प्रकाशित गरेर नेपाली भाषा, साहित्यको उत्थानमा उल्लेखनीय योगदान दिँदै आएको बताउनुभयो ।

कार्यक्रमको दोस्रो सत्रमा भएको कवि गोष्ठीमा विमल निभा, श्यामल, सुलोचना मानन्धर, महेश प्रसाई, महेश मास्के, लक्ष्मी माली, प्रकाश नेपाल (जापान), रमेश श्रेष्ठ, फडिन्द्र भट्टराई, मोमिला, गीता कार्की, मणिराज सिंह, रत्नमणि नेपाल, आरएम डङ्गोल, रमेश पौडेल, प्रकाश गुरागाई, उमेश राई, डा. विन्दु शर्मा, सुको साइबर, सुनिता खनाल, दुतेन्द्र चाम्लिङ, छम गुरुङ, बिना थिङ, सुनिता गिरी (हङकङ), अमित चाम्लिङ (कुवेत) लगायतका कविहरूले आ–आफ्ना कविता वाचन गर्नुभएको थियो ।

प्रस्तुति ः नारायण ढुंगाना

३२औँ प्राज्ञसभा सम्पन्न, प्रज्ञा पुरस्कारहरूको घोषणा

काठमाडौँ । वि.सं. २०७४ कार्तिक १३ गते सोमवार नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानको ३२औँ प्राज्ञसभा प्रज्ञाभवन, कमलादी, काठमाडौँमा सम्पन्न भयो । प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका कुलपति एवम् प्राज्ञसभा अध्यक्ष गङ्गाप्रसाद उप्रेतीको अध्यक्षतामा सम्पन्न प्राज्ञसभाको प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका संरक्षक संस्कृतिमन्त्री जीतेन्द्र नारायण देवले उद्घाटन गर्नुभएको थियो ।
उद्घाटन सभालाई सम्बोधन गर्दै मन्त्री देवले भन्नुभयो, “नेपाल ऐतिहासिक, सांस्कृतिक र प्राकृतिक दृष्टिले अत्यन्त सम्पन्न मुलुक हो । यसको सुदीर्घ इतिहास, विविध संस्कृति र तराई मधेस, पहाड र हिमालका विविधतामय वातावरणमा हुर्केको प्राचीन सभ्यता गौरवपूर्ण छ र वर्तमान पनि अनेक विशिष्टताले युक्त छ । यस महत्वलाई हृदयङ्गम गरी प्राज्ञिक वर्गले संसारमा नेपालको पहिचान फिँजाउन र मुलुकभित्र आत्मगौरव बढाउन आआफ्ना ठाउँबाट योगदान गर्दै जानु पर्छ । यसै सन्दर्भमा प्रज्ञा–प्रतिष्ठानले बौद्धिक शक्तिको अधिकतम सदुपयोग गर्ने वातावरण निर्माण गर्दै जाने कुरामा मलाई पूर्ण विश्वास छ ।”


सभामा प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका प्रमुख संरक्षक प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवाले पठाउनु भएको शुभकामना सन्देश सदस्य सचिवद्वारा पढेर सुनाइएको थियो । ‘राजनीतिक र लोकतान्त्रिक रूपान्तरणलाई सामाजिक परिवर्तन मार्फत् संस्थागत गर्ने मुख्य अभिभारा प्राज्ञरूको हुने’ भन्दै ‘प्राज्ञिक बहस, विवेचना र सिर्जनाले राष्ट्रिय जीवन उपयुक्त ढङ्गबाट सन्चालन गर्न मद्दत पुग्ने हुनाले प्रतिष्ठानको प्राज्ञसभाले अङ्गिकार गर्ने नीतिहरूले राष्ट्रलाई सफल बनाउन प्रत्यक्ष र परोक्षरूपमा महत्वपूर्ण योगदान दिनेछ ।’ सन्देशमा प्रधानमन्त्रीले उल्लेख गर्नुभएको छ ।
कुलपति एवम् सभाध्यक्ष उप्रेतीले नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठान मुलुकका भाषा, साहित्य, संस्कृति, सामाजिक शास्त्र र दर्शन विधाको प्रवर्धन गर्दै मुलुकको प्राज्ञिक गरिमा राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा स्थापित गर्न राज्यद्वारा सञ्चालित सर्वोच्च प्राज्ञिक संस्था भएको उल्लेख गर्दै प्रतिष्ठानको वर्तमान नेतृत्वले यस दिशामा महत्वपूर्ण कार्यहरू गरिरहेको बताउनु भयो । उहाँले थप्नुभयो, “दक्षिण एसियाली मुलुकका राज्य सञ्चालित समान प्रकृतिका प्रज्ञा–प्रतिष्ठानहरूसँग संस्थागत सम्बन्ध स्थापना गरी नियमित रूपमा प्राज्ञिक आदान–प्रदान भइरहेको छ । यसै सन्दर्भमा नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानकै प्रस्ताव र यस क्षेत्रका समकक्षी प्रज्ञा–प्रतिष्ठानहरूको सहमतिमा क्षेत्रीय रूपमा बहुपक्षीय महत्वका प्राज्ञिक विषयमा सहकार्य गर्न हालै चीन तथा दक्षिण एसिया साहित्य सभा (ऋजष्लब बलम क्यगतज ब्कष्ब ीष्तभचबतगचभ ँयचगm) स्थापना भई यसको पहिलो सम्मेलन यही २०१७ को नोभेम्बर ५ देखि ९ तारिखसम्म चीनमा सम्पन्न हुँदैछ ।”
चीन, भारत, बङ्गलादेश, पाकिस्तान, श्रीलङ्काका समकक्षी प्रतिष्ठानहरू एवम् नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानसमेत संस्थापक रहेको उक्त क्षेत्रीय निकायले क्षेत्रीय रूपमा साहित्य, संस्कृति, भाषा र वाङ्मयका अन्य विधाको उन्नयनका लागि महत्वपूर्ण काम गर्नेछ कुलपतिले बताउनुभयो ।


यसै गरी उद्घाटन समारोहलाई पूर्व कुलपति बैरागी काइँला, नेपाल सङ्गीत तथा नाट्य प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका कुलपति सरूभक्तले सम्बोधन गर्नुभएको थियो । काइँलाले बद्लिँदो परिस्थितिलाई सम्बोधन गर्दै भाषिक पर्यटनको विकासका लागि प्रज्ञा–प्रतिष्ठानले भूमिका खेल्नु पर्ने आवश्यकता औँल्याउनु भयो भने सरूभक्तले महत्वपूर्ण निर्णयहरू गर्दै प्राज्ञसभा सफल होस् भनी कामना गर्नुभयो ।
उपकुलपति डा. विष्णुविभु घिमिरेले सभामा स्वागत मन्तव्य राख्दै वाङ्मयका पाँच महत्वपूर्ण विधामा काम गर्ने अख्तियारी पाएको प्रज्ञा–प्रतिष्ठानले सीमित साधन र स्रोतका बावजुद पनि धेरै प्रभावकारी कार्यहरू सम्पादन गरिरहेको बताउनु भयो । यसै गरी समारोहमा सदस्य सचिव प्रा.डा. जीवेन्द्र देव गिरीले प्राज्ञसभामा उपस्थित महानुभावहरूप्रति आभार प्रकट गर्नुभएको थियो ।
प्राज्ञसभाले आ.व. २०७४/०७५का लागि १६ करोडको प्रस्तावित बजेट पारित गरेको छ भने प्रज्ञा–प्रतिष्ठान कर्मचारी तथा कलाकार नियमावली संशोधन गर्नुका साथै प्रज्ञा पुरस्कारहरूको निर्णय गरेको छ । नेपाली भाषा, साहित्य, संस्कृति एवम् मातृभाषा साहित्यका विधामा विशिष्ट योगदान पु¥याएबापत ९ जना स्रष्टालाई प्रज्ञा पुरस्कार प्रदान गरिने घोषणा गरिने भएको छ ।
जसअनुसार प्रत्येक चार वर्षमा राष्ट्रका एक जना विशिष्ट वाङ्मय साधकलाई प्रदान गरिने नगद रु. ४ लाख राशिको पृथ्वी प्रज्ञा पुरस्कार डा. तारानाथ शर्मालाई प्रदान गर्ने निर्णय गरेको छ । यसै गरी प्रत्येक दुई वर्षमा प्रदान गरिने रु. एक लाख राशिको नेपाल प्रज्ञा संस्कृति पुरस्कार प्रा.डा. वीणा पौड्याल घिमिरेलाई र दुई वर्षमै प्रदान गरिने नेपाल प्रज्ञा भाषा पुरस्कार प्रा.डा. रामावतार यादवलाई प्रदान गरिने भएको छ ।


यसै गरी वर्षेनी प्रदान गरिने नेपाल प्रज्ञा नेपाली साहित्य पुरस्कार २०७३ विमल निभालाई, २०७४ का लागि ध्रुव सापकोटालाई, तराई/मधेशमा बोलिने मातृभाषाका साहित्यतर्फ २०७३ का लागि अब्दुल लतिफ शौक र २०७४ का लागि सोमबहादुर धिमाललाई तथा पहाड÷हिमाली क्षेत्रमा बोलिने मातृभाषा साहित्यतर्फ २०७३ का लागि पदम राई र २०७४ का लागि धनबहादुर माझीलाई जनही एक लाख राशिको नेपाल प्रज्ञा मातृभाषा साहित्य पुरस्कार प्रदान गरिने निर्णय गरिएको छ । पृथ्वी प्रज्ञा–पुरस्कार राष्ट्रकै सम्मानित र गौरवमय पुरस्कार मानिन्छ ।

दसैँ चिठ्ठा कार्यक्रम

काठमाडौँ, ९ असोज । विगत वर्षमा झैँ यस वर्ष पनि नेपालीहरूको महान् चाड विजया दशमी, शुभदीपावली, नेपाल सम्बत्, छठ लगायतको शुभअवसरमा नेपाल राष्ट्रिय कर्मचारी सङ्गठन,

नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठान समितिले ‘दसैँ चिठ्ठा’ कार्यक्रम आयोजना गरेको छ ।
नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका कुलपति गङ्गाप्रसाद उप्रेतीको प्रमुख आतिथ्य तथा उपकुलपति डा. विष्णुविभु घिमिरे र सदस्य सचिव प्रा.डा. जीवेन्द्र देव गिरीको विशिष्ट आतिथ्यमा सम्पन्न कार्यक्रममा एकआपसमा शुभकामना आदानप्रदान गरिनुका साथै ‘दसैँ चिठ्ठा’ खोलिएको थियो ।
चिठ्ठा कार्यक्रममा प्रज्ञा पुस्तकालयविज्ञ रुद्र दुलाललाई प्रथम पुरस्कार खसी र प्राज्ञ मातृका पोखरेललाई दोस्रो पुरस्कार बोका परेको थियो भने प्राज्ञ नर्मदेश्वरी सत्याल, रमेश अधिकारी, बुद्धि तिमल्सिना, राम महर्जन र लोकेन्द्र याक्खालाई तृतीय पुरस्कार कुखुराको भाले परेको थियो ।

यसै गरी प्राज्ञ प्रा.डा. ज्ञानू पाण्डे, प्राज्ञ श्रवण मुकारुङ र भीमप्रसाद सापकोटाले सान्त्वना पुरस्कार प्राप्त गर्नु भएको थियो । शैलेन्द्र सिंखडालाई अनलक्की पुरस्कार परेको थियो ।
कार्यक्रमलाई सम्बोधन गर्दै कुलपतिले हरेक नेपाली चाडपर्वको आफ्नै सांस्कृतिक महत्व र मौलिक विशेषता रहेको बताउँदै ती चाडपर्वले समस्त देशवासीलाई एकापसमा मिलेर बस्न सद्भावको सन्देश प्रवाह गर्ने धारणा राख्नु भयो ।

यसै गरी कार्यक्रमलाई प्राज्ञ श्रवण मुकारुङ, प्राज्ञ नर्मदेश्वरी सत्यालले पनि सम्बोधन गर्नु भएको थियो ।
सङ्गठनका अध्यक्ष धनबहादुर कार्कीको अध्यक्षतामा सम्पन्न कार्यक्रममा प्राज्ञ प्रा.डा. हेमाङ्गराज अधिकारी, प्रा. प्राज्ञ दिनेशराज पन्त, प्राज्ञसभा सदस्य शशी लुमुम्बूको पनि उपस्थिति रहेको थियो ।

सङ्गठकी उपाध्यक्ष राधा कार्कीको उद्घोषण तथा सचिव रामेश्वर बोहराको स्वागत मन्तव्य रहेको कार्यक्रममा लोकतान्त्रिक कलाकार तथा कर्मचारी सङ्घका अध्यक्ष बृद्धि तिमिल्सना, नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठान कलकार तथा कर्मचारी सङ्गठनका अध्यक्ष विक्रम मैनाली लगायतले शुभकामना मन्व्य राख्नुभएको थियो ।

कर्मचारी सङ्घको शुभकामना तथा चियापान कार्यक्रम

काठमाडौँ, ८ असोज । नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका कुलपति गङ्गाप्रसाद उप्रेतीले नेपालीको महान् चाड विजया दशमी, शुभ दीपावली, नेपाल सम्बत्, छठ, उभौली, लोसारलगायतका चाडपर्वले समस्त कवि, लेखक, साहित्यकार तथा देशवासीमा सुख एवम् समृद्धि ल्याउने अपेक्षा गर्दै सबैमा सुस्वास्थ एवम् दीर्घायुको कामना गर्नुभयो । लोकतान्त्रिक कलाकार तथा कर्मचारी सङ्घ–२०६५, नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानद्वारा आयोजित ‘शुभकामना आदान प्रदान तथा चियापान कार्यक्रम’लाई संवोधन गर्दै कुलपतिले उक्त कामना गर्नुभएको हो ।

कार्यक्रममा प्रतिष्ठानका उपकुलपति डा. विष्णुविभु घिमिरे, सदस्यसचिव प्रा.डा. जीवेन्द्रदेव गिरी, प्राज्ञपरिषद्का सदस्यहरू प्रा.डा. हेमाङ्गराज अधिकारी, प्रा.डा. ज्ञानू पाण्डे, मातृका पोखरले, नर्मदेश्वरी सत्याल तथा प्राज्ञसभा सदस्य शशी लुमुम्बूको विशेष आतिथ्य रहेको थियो ।

सङ्घका अध्यक्ष बुद्धि तिमल्सिनाको अध्यक्षतामा सम्पन्न कार्यक्रममा नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठान कलकार तथा कर्मचारी सङ्गठनका अध्यक्ष विक्रम मैनाली, प्रतिष्ठानका प्रशासन तथा महाशाखा प्रमुखहरूको उपस्थिति रहेको थियो । कार्यक्रममा सार्वजनिक सेवा कर्मचारी सङ्घ (अप्सिन)का केन्द्रीय सदस्य ऋषिरम गिरीले स्वागत मन्तव्य व्यक्त गर्नुभएको थियो भने कलाकार तथा उपप्राध्यापक वदन मण्डलको टोलीले मालश्री तथा शास्त्रीय धुन प्रस्तुत गरेको थियो ।

यसै गरी कार्यक्रममा वरिष्ठ गजलकार रामबहादुर पहाडीले गजल, कवि कृष्णदेव रिमालले कविता र लोकगायक सूर्यमणि आचार्यले गीत गाएर सुनाउनु भएको थियो ।

कार्यक्रममा राष्ट्रिय कर्मचारी सङ्गठन, नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका अध्यक्ष धनबहादुर कार्कीले शुभकामना मन्तव्य राख्नु भएको थियो । कार्यक्रमको सञ्चालन सङ्घका महासचिव अशोककुमार चौरसियाले गर्नु भएको थियो ।

मनाइयो राष्ट्रकविको ९९ औँ जन्मदिन

काठमाडौँ, ६ असोज । अढाइ वर्षको छँदा नै राष्ट्रकवि माधवप्रसाद घिमिरे ममताबाट वञ्चित हुनु प¥यो । ‘आमाको माया, ममता र स्वभाव कस्तो हुन्छ ?’ घिमिरे प्रायः घोत्लिरहनु हुन्थ्यो रे । आमाको माया खोज्दै जाँदा उहाँ प्रकृतिसँग बढी घुलमिल हुन थाल्नुभएछ । उहाँलाई वनजङ्गल, पाखापखेरा र खोलानालाले आफूसँग लुकामारी खेलेजस्तो, संवाद गरेजस्तो लाग्न थालेछ । प्रकृतिमै घिमिरेले आमालाई पाउन थाल्नुभएछ । उहाँले आफ्नो जन्मभूमि र त्यहाँका प्रकृतिलाई कवितामै पोख्नुभयो—
लाग्दछ मलाई रमाइलो मेरै पाखापखेरो
हिमाल चुलीमुन्तिर पानी भर्ने पधेँरो

राष्ट्रकवि घिमिरेका यस्तै प्राकृतिक भावका कविता, गीति कविता र गीतहरू अहिलेसम्म पनि कालजयी छन् । प्रकृतिसँगै जीवन, राष्ट्रियता र देशप्रेम घोलिएका उहाँका कविताहरू जनजनका मनमुटुमामा ताजै छन् । उहाँले लेखेका कविताका हरफ, पंक्ति मात्र नभई पूरै खण्डकाव्य नै कण्ठस्थ पार्नेहरू अहिले पनि भेटिन्छन् ।

उनै राष्ट्रकवि २०७४ असोज ७ गते शनिबारबाट ९९ औँ वर्षमा प्रवेश गर्नुभयो । नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानको समालोचना तथा निबन्ध विभाग र लेखक सङ्घ, दाङले भने एक दिनअगावै शुक्रबार नै राष्ट्रकवि माधवप्रसाद घिमिरेको ९९ औँ जन्मोत्सव मनाए । कार्यक्रममा राष्ट्रकविलाई जन्मदिनको शुभकामना दिनेहरूको बाक्लै उपस्थिति थियो । राष्ट्रकविले कविता लेख्न आफू जन्मिएको गाउँका खोला, पाखापखेरा, संस्कृति मात्र नभई सँगै बसेकी पत्नी महाकालीलाई प्रेरणाको स्रोत भएको बताउनु भयो । ‘कविता मात्र लेख्यो तर कानमा सुन लगाइदिएन भनेर उनले कहिले भनिनन्’ कविले थप्नुभयो, ‘बरु छोराछोरीलाई पनि संयमित बनाइदिइन् ।’ घिमिरेले कार्यक्रममा सबैको माया पाएर रोमाञ्चित भएको सुनाउँदै भन्नु भयो, ‘मलाई त सय वर्ष पुगेको अनुभूति भइरहेको छ ।’ भानुभक्त आचार्य, लेखनाथ पौड्याल, लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाका कविताहरूको बयान गर्दै उहाँले कविहरूले लेख्ने कविताको ढङ्ग, शैली र भाव भिन्न हुनु पर्नेमा जोड दिनुभयो ।

प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका पूर्व कुलपति एवम् वरिष्ठ कवि बैरागी काइँलाले घिमिरेलाई सम्मानपत्र समर्पण गर्दैै ‘कविहरूका पितामह’को रूपमा व्याख्या गर्नुभयो । यो उमेरमा पनि उत्तिकै तेजिलो, रबाफिलो र प्रस्ट अभिव्यक्ति दिन सक्ने क्षमताको प्रशंसा गर्दै उहाँले भन्नुभयो, ‘निरन्तर सिर्जना गर्ने मान्छे बूढो हुन्न । राष्ट्रकविको व्यक्तित्व र काव्यमा चिरयौवनाको गुण पाइन्छ ।’
९९ औँ वर्षमा पनि महाकाव्य ‘ऋतम्भरा’ लेखिरहेका घिमिरेको प्रशंसा गर्दै प्रतिष्ठानका कुलपति गङ्गाप्रसाद उप्रेतीले राष्ट्रकविको अनवरत साहित्य साधनाले राष्ट्रलाई गति दिन दिशानिर्देश गर्दै आएको बताउनु भयो ।

उपकुलपति डा. विष्णुविभु घिमिरेले सहज भाषामा गहन कविता लेख्न सक्ने कविको रूपमा व्याख्या गर्नुभयो । कार्यक्रममा सङ्घले राष्ट्रकविका बारे तयार पारेको ‘प्रवाह’ विशेषाङ्क पनि लोकार्पण गरिएको थियो ।

त्यस्तै, कार्यक्रममा प्रा.डा. हेमचन्द्र नेपालले राष्ट्रकविको व्यक्तित्व र कृतित्वबारे प्रवचन दिनुभएको थियो । कविले कवितामा प्रकृति, जीवन र राष्ट्रप्रेम मात्र नभई क्रान्तिको आवाज पनि उठाएको उहाँले दाबी गर्नुभयो । भन्नुभयो, ‘अरू कविहरू जीवनभित्र प्रकृतिलाई खोजिरहेका हुन्छन् भने राष्ट्रकवि प्रकृतिवादका माध्यमबाट जीवन बोलाउने काम गर्नुहुन्छ । उहाँका कैयौँ गीति कवितामा क्रान्तिका कुराहरू छन् ।’

कार्यक्रममा प्रगतिशील लेखक सङ्घका अध्यक्ष एवम् प्राज्ञ मातृका पोखरेलले घिमिरेको ‘गौरी’ खण्डकाव्य कण्ठस्थ रहेको बताउनु भयो । यसै गरी नेपाली लेखक सङ्घका अध्यक्ष एवम् प्राज्ञ श्रवण मुकारुङले समकालीन कवि र कविताको तुलनामा घिमिरेका कविताहरूमा श्रुतिमयता भएको दाबी गर्नुभयो ।

समालोचना तथा निबन्ध विभाग प्रमुख प्रा.डा. ज्ञानू पाण्डेले घिमिरेलाई ‘आधुनिक कविताको ज्युँदो इतिहास’का रूपमा व्याख्या गर्नुभयो । दिवंगत साहित्यकारहरूको शतवार्षिकी मनाउँदै आइरहेको प्रतिष्ठानले जीवित साहित्यकारको जन्मोत्सव किन नमनाउने भन्दै घिमिरेको जन्मदिन मनाएको उहाँले बताउनु भयो ।

धादिङमा साहित्य तथा संस्कृति गोष्ठी

धादिङ, ३० गते । नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठान तथा स्रष्टा प्रतिष्ठान, नेपालको संयुक्त आयोजनामा धादिङको सदरमुकाम धादिङबेँसीमा भदौ ३० र ३१ गते दुई दिने साहित्य तथा संस्कृतिसम्बन्धि विचार गोष्ठीका साथै सांस्कृतिक सम्पदा अवलोकन कार्यक्रम सम्पन्न भएको छ ।

कार्यक्रमको पहिलो दिन शुक्रबार प्रतिष्ठानको समालोचना तथा निबन्ध विभाग प्रमुख प्रा.डा. ज्ञानू पाण्डेको अध्यक्षता तथा प्रतिष्ठानका उपकुलपति डा. विष्णुविभु घिमिरेको प्रमुख आतिथ्यतामा उद्घाटन कार्यक्रम सम्पन्न भएको थियो । सष्ट्रा प्रतिष्ठान, नेपालका अध्यक्ष अमृता स्मृतिको संयोजकत्वमा आयोजना भएको उक्त कार्यक्रम नीलकण्ठ बहुमुखी क्याम्पसका विधार्थी तथा शिक्षिका पार्वती पौडेलले सञ्चालन गर्नु भएको थियो ।

उक्त कार्यक्रममा नीलकण्ठ बहुमुखी क्याम्पसका प्रा.डा. नवीनबन्धु पहाडी दाहाल, प्रा. रामहरि लम्साल, कवि तथा उपन्यासकार हेम प्रभास, अग्रज पत्रकार राजेन्द्रप्रताप शाह, कान्तिपुर दैनिककी सम्वाददाता सुनिता साखकर्मी, नीलकण्ठ बहुमुखी क्याम्पसका प्रमुख नवराज शर्मा, सष्ट्रा प्रतिष्ठानका धादिङ शाखा अध्यक्ष हरिशरण अर्याल, गीतकार भगवती उप्रेती, गजलकार लालकाजी श्रेष्ठको विशेष आतिथ्य रहेको थियो । कार्यक्रममा प्र्रा.डा. नवीनबन्धु पहाडीदाहाल र प्रा. रामहरि लम्सालले कार्यपत्र प्रस्तुत गर्दै धादिङको साहित्य र संस्कृतिको इतिहास र वर्तमान अवस्था, धादिङको धार्मिक, सांस्कृतिक र पुरात्विक इतिहासका बारेमा प्रष्ट पार्नुभएको थियो ।
दोस्रो दिन शनिबार भएको कार्यक्रममा सष्ट्रा प्रतिष्ठान धादिङका शाखा अध्यक्ष हरिशरण अर्यालको अध्यक्षता तथा समालोचना तथा निबन्ध विभाग प्रमुख प्रा.डा. ज्ञानू पाण्डे, प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका उपकुलपति डा. विष्णुविभु घिमिरे, सष्ट्रा प्रतिष्ठानका केन्द्रीय अध्यक्ष अमृता स्मृति, नीलकण्ठ बहुमुखी क्याम्पस प्रा.डा. नवीनबन्धु पहाडी दाहाल, प्रा. रामहरि लम्साल, कान्तिपुर दैनिककी सम्वाददाता सुनिता साखकर्मी, गीतकार भगवती उप्रेती, गजलकार लालकाजी श्रेष्ठ विशेष अतिथि हुनुहुन्थ्यो । होमराज ढुङ्गेलले सञ्चालन गर्नुभएको उक्त कार्यक्रममा कवि प्राञ्जल लम्साल, गजलकार प्रदीप पोख्रेल, सौगात रिजाल, कुशल रिजाल, प्रदीप रिजाल, नवराज इटनी, अंशु खनाल, निशा धमला, पार्वती पौडेल, लोक गायक तथा गजलकार राजन त्रिपाठी, नवकलाकार सङ्गीत सहयात्री वीरेन्द्र दङ्गाल लगायतका सहभागीबाट दुई दर्जन भन्दा बढी सिर्जना वाचन गरिएको थियो ।

नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका उपकुलपति डा. विष्णुविभु घिमिरेले साहित्य र संस्कृतिका बारेमा मन्तव्य राख्दै आफ्नो कविता वाचन गर्नुभएको थियो । यसै गरी समालोचना तथा निबन्ध विभाग प्रमुख प्रा.डा. ज्ञानू पाण्डेले कविताद्वारै कार्यक्रमलाई संबोधन गर्नुभएको थियो । कार्यक्रममा समीक्षक डम्बर खतिवडा लगायतले मन्तव्य राख्नुभएको थियो । कार्यक्रममा सहभागी स्रष्टाहरूलाई आर.के हल, बिचबजार धादिङबेँसी, पल्टिङ, पशुपति मन्दिर, खोलानाला तथा विभिन्न सम्पदा अवलोकन गराइएको थियो ।

बौद्ध दर्शन र प्रजापति गौतमीबारे विमर्श

काठमाडौँ, ४ असोज ।
नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठान, दर्शन विभाग र धर्मकीर्ति विहार संरक्षण कोषको सहकार्यमा असोज ४ गते बुधबार प्रज्ञा पुस्तकालयमा ‘बौद्ध दर्शन, प्रजापति गौतमी र नारी स्वतन्त्रता’ विषयक विचार गोष्ठी आयोजना गरियो । उक्त गोष्ठीमा बोल्दै नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका कुलपति गङ्गाप्रसाद उप्रेतीले ‘बौद्ध दर्शन, प्रजापति गौतमी र नारी स्वतन्तत्रा’ विषयक विचार गोष्ठी सार्थक भएको विचार व्यक्त गर्नु भयो । उहाँले आगामी दिनमा पनि प्रतिष्ठानले विशेष महत्वका साथ बौद्ध दर्शनसम्बन्धी कार्यक्रम गर्ने विश्वास दिलाउनु भयो ।
प्रतिष्ठानका उपकुलपति डा. विष्णुविभु घिमिरेले कार्यक्रमबारे प्रकाश पार्दै प्रतिष्ठानले दर्शन विभागमार्फत् विभिन्न दर्शनसम्बन्धी कार्यक्रम गर्ने गरेको सुनाउनु भयो । उहाँले बौद्ध दर्शनमा प्रजापति गौतमी र नारी स्वतन्त्रताका विषयमा आयोजना गरिएको गोष्ठीले विशेष महत्व राख्ने विश्वास व्यक्त गर्नु भयो ।
प्रतिष्ठानका दर्शन विभाग प्रमुख एवम् कार्यक्रम संयोजक प्राध्यापक प्राज्ञ दिनेशराज पन्तले गौतम बुद्धको जन्म दुई हजार छ सय वर्षअघि भएको उल्लेख गरिएता पनि कालचक्रअनुसार बुद्धको जन्म एक सय अठासी वर्षको हाराहारीमा रहेको देखिने उल्लेख गर्दै पाश्चात्य कुरालाई मात्रै विश्वास गरी दृष्टिकोण बनाउने प्रवृत्ति त्याग्नु पर्ने धारणा राख्नु भयो । उहाँले बुद्ध दर्शनमा नारीलाई महत्व र सम्मानका साथ हेरिने गरेको आफूले पाएको उल्लेख गर्नु भयो ।
कार्यक्रमका प्रमुख अतिथि लुम्बिनी विकास कोषका पूर्व उपाध्यक्ष भन्ते निग्रोधले बौद्ध दर्शन सर्वोत्कृष्ट दर्शन रहेको उल्लेख गर्दै उक्त दर्शनले नारीलाई उच्च सम्मान दिएको धारणा राख्नुभयो ।
कार्यक्रममा सहप्र्राध्यापक उर्मिला ताम्राकारले कार्यक्रमको शीर्षकमा आधारित रहेर लेखिएको कार्यपत्र प्रस्तुत गर्नु भएको थियो । कार्यपत्रमाथि वीर्यवति गुरुमाले टिप्णी गर्नु भएको थियो । बुद्धि तिमल्सिनाले सञ्चालन गरेको कार्यक्रममा सहप्राध्यापक मीना तुलाधरले धन्यवाद मन्तव्य राख्नु भएको थियो ।

नेपाली दर्शनका विविध पक्षमाथि बहस

काठमाडौँ, १७ साउन । नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानमा ‘नेपाली दर्शनका विविध पक्ष’ विषयक गोष्ठी सम्पन्न भएको छ । प्रतिष्ठानको दर्शन विभाग र नेपाल प्राज्ञिक अनुसन्धान केन्द्रको संयुक्त आयोजनामा सोमबार सो कार्यक्रम सम्पन्न भएको हो ।

प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका दर्शन विभागका प्रमुख प्राज्ञ दिनेशराज पन्तको सभापतित्वमा सम्पन्न सो कार्यक्रमको प्रमुख आतिथ्यता प्रतिष्ठानका पूर्वकूलपति, कवि एवम् मुन्धुमविद् बैरागी काइँलाले गर्नुभएको थियो ।

कार्यक्रममा चारवटा विभिन्न दर्शनका विषयमा कार्यपत्र प्रस्तुत गरिएका थिए । दर्शनका ज्ञाता विष्णु प्रभातले ‘प्र्रकृतिपूजक बोन दर्शन ः संक्षिप्त परिचय’ शीर्षकको कार्यपत्र प्रस्तुत गर्नुभएको थियो भने डा. भक्त राईले ‘किरात राई मुन्दुमको तत्व मीमांसा’, डा. चन्द्रकुमार सेर्माले ‘किरात धर्म, मुन्धुम दर्शन’, र किरण राईले ‘प्रेमवाद दर्शनको परिचय’ विषयक कार्यपत्र प्रस्तुत गर्नुभएको थियो ।

कार्यक्रममा बोल्दै प्रमुख अतिथि बैरागी काइँलाले दर्शनलाई नजिकबाट बुझ्न कार्यक्रम अत्यन्तै उपयोगी भएको उल्लेख गर्नुभयो । उहाँले धर्म र दर्शनले मानव जीवनमा पार्ने प्रभावका बारे यस्तो गोष्ठीले प्रस्ट पार्ने दाबी गर्नुभयो । उहाँले थप्नुभयो, “दर्शन मानव जीवनको दर्पण हो । यसले व्यक्तिगत जीवनमा महत्वपूर्ण प्रभाव पार्छ । नेपालमै चारवटा दर्शनको उत्पत्ति भइसकेको कुरा सर्वविदितै छ । नेपाल दर्शनको उद्गमभूमि नै हो । यहाँ मुन्धुमी दर्शनदेखि बौद्ध दर्शन, सत्यहाङ्मा पन्थी किरात दर्शन र प्रेमवादसम्मको उत्पत्ति नेपालमै भएको छ । यसमा हरेक नेपालीले गौरव गर्नु पर्छ । दर्शनको सही व्याख्या र प्रचारप्रसारमा ध्यान पु¥याउन जरुरी छ ।”
कार्यक्रममा बोल्दै प्रतिष्ठानका कुलपति गङ्गाप्रसाद उप्रेतीले प्रतिष्ठानले छुट्टै दर्शन विभागको स्थापना गरेर नेपाली दर्शनमा बहस र छलफलको परम्परा बसाएको बताउनुभयो । उहाँले प्रतिष्ठानमा नियमित रूपमा यस्ता बहस र छलफल हुने गरेको उल्लेख गर्दै दर्शनसम्बन्धी कार्यपत्र प्रस्तुत गर्ने र विचार व्यक्त गर्ने भन्दा पनि सहभागीहरूसँग प्रत्यक्ष अन्तत्र्रिmया गरी विचार विमर्श गर्ने गरेको सुनाउनुभयो ।

प्रतिष्ठानका सदस्य सचिव प्रा.डा. जीवेन्द्र देव गिरीले पुर्खाले विविध दर्शनको खोज गरेको उल्लेख गर्दै दर्शनले जीवन र जगतलाई हेर्न र बुझ्न सहयोग पु¥याउने बताउनुभयो । उहाँले भन्नुभयो, “दर्शनले जीवन जिउनका लागि पनि महत्वपूर्ण सहयोग गर्छ ।”

अनुसन्धान केन्द्रका अध्यक्ष डा. भक्त राईले गोष्ठीले मूलधारमा नपरेका दर्शनलाई पनि छलफल र बहसमा ल्याउन जरुरी भएको उल्लेख गर्नुभयो ।

लक्ष्मी गौतमबाट वैदिक मङ्गलाचरण र डिल्लीशेर राईबाट मुन्दुमी मङ्गलाचरण गरी कार्यक्रम सुरु गरिएको थियो । कार्यक्रमको सञ्चालन बुद्धि तिम्सिनाले गर्नुभएको थियो ।

नेपालको मगर र हङ्गेरीको मग्यार भाषाबारे गोष्ठी

काठमाडौँ, ७ साउन । नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठान सामाजिकशास्त्र विभाग र मगर अध्ययन केन्द्रद्वारा सङ्युक्त रूपमा साउन ७ गते, शनिबार प्रज्ञा पुस्तकालयमा आयोजित विचार गोष्ठीमा नेपालका मगर र हङ्गेरीका मग्यार जातिका भाषाको विषयमा विमर्श गरियो । नेपालका मगर र हङ्गेरीका मग्यार जातिले बोल्ने भाषा एकआपसमा मिल्दोजुल्दो रहेको प्रा.डा. माधवप्रसाद पोखरेलले दाबी गर्नुभयो । ‘नेपालका मगर र हङ्गेरीका मग्यार भाषाको तुलनात्मक अध्ययन’ विषयक विचार गोष्ठीमा कार्यपत्र प्रस्तुत गर्दै डा. पोखरेलले यस्तो दाबी गर्नुभएको हो । पोखरेलले नेपालका मगर भाषाका एक सय शब्दावली तथा हङ्गेरीका मग्यार भाषाका एक सय शब्दको तुलनात्मक अध्ययन गर्दा यस्तो निष्कर्ष निस्किएको बताउनुभयो । उहाँले भन्नुभयो, “यी दुई भाषाबीच सोह्र प्रतिशत समानता देखिन्छ ।”

पोखरेलको कार्यपत्रमाथि टिप्पणी गर्दै त्रिभुवन विश्वविद्यालय भाषा विज्ञान विभागका प्रमुख प्रा.डा. दानराज रेग्मीले विभागले नेपालका ८८ वटा भाषाको सर्वेक्षण गरिसकेको बताउँदै ६६ भाषाको प्रतिवेदन सार्वजनिक भैसकेको प्रस्ट्याउनुभयो । नेपालका अरु भाषासँग सम्पर्कमा नआएको मानिएको सुदूर पहाडी भेगमा बोलिने मगर भाषा र बाह्य भाषाको तुलनाका लागि अझै अध्ययन हुनुपर्ने डा. अम्बिका रेग्मीले बताउनुभयो । अर्का टिप्पणीकार कर्णबहादुर बुढामगरले हङ्गेरीका मग्यार भाषाका बोलीचालीका केही शब्दावलीहरू नेपालका मगरसँग कुनै हुबहु त कुनै आंशिक रुपमा मिल्ने गरेको पाइएको सुनाउनुभयो । “भाषामात्र हैन सांस्कृतिक पहिरनको सवालमा पनि मेलेसियन र हङ्गेरियनसँग नेपाली मगरको पहिरन मिल्छ” उहाँले थप्नुभयो, “नेपालका मगरले मलेसियामा लाहुरेनीले लगाएको पहिरन देखेपछि यता पनि त्यस्तै मखमलको घलेक लगाउन थालिएको हो ।”

हङ्गेरीलगायत अफ्रिकी देश पुगेका लालबहादुर पुनले मग्यारहरु हङ्गेरियामा मात्र नभई नाइल नदी आसपास पनि रहेकाले खोजी हुनु आवश्यक रहेको बताउनुभयो । नेपालका मगर र हङ्गेरीका मग्यार जातिबीचको सम्बन्ध भने २०४८ सालमा हङ्गेरियन मग्यारको टोली आफ्नो पुर्खाको खोजी गर्दै नेपाल आएपछि जोडिएको गोष्ठीमा सहभागीहरूले सुनाउनुभयो । मिसेस बोंदाको नेतृत्वमा आएको टोलीले अन्य जातिको वंशसँग नमिसिएको सुदूर पहाडका मगरको अध्ययन गरेको थियो । “आफ्ना पुर्खाहरू एसियाको केन्द्रमा रहेको अनुमान गरेर हङ्गेरियनहरू नेपाल आएका थिए”, “नेपाल–हङ्गेरी मैत्री सङ्घका अध्यक्ष लङ्काबहादुर मगरले भन्नुभयो, “उनीहरूले गरेको अध्ययनको विस्तृत विवरण भने नेपाल आउन बाँकी छ ।”

कार्यक्रमका प्रमुख अतिथि नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका कुलपति गङ्गाप्रसाद उप्रेतीले मातृभाषाको उत्थान र विकासका लागि यस्ता बहस हुनु जरुरी रहेको बताउँदै प्रतिष्ठान आफैंले पनि विभिन्न माृतभाषाको शब्दकोष तयार गरेको जनाउनुभयो । कुलपतिले भन्नुभयो, “यस गोष्ठीले सम्बन्धित विषयको अध्ययनको लागि नयाँ ढोका खोलिदिएको छ ।” उहाँले विज्ञ हुनलाई प्रा.डा. नै हुनु नपर्ने उल्लेख गर्दै गोष्ठीमा सहभागीबाट धेरै खुलस्त भएको बताउनुभयो ।
मगर अध्ययन केन्द्रका अध्यक्ष डा. गोविन्दबहादुर थापाको सभापतित्वमा सम्पन्न उक्त कार्यक्रममा डा. मीन श्रीस मगरद्वारा लिखित ‘गलकोट खुवा क्षेत्रको मगर संस्कृति’ र ‘बुद्ध, बौद्ध दर्शन, बौद्ध सम्पदाहरू र मगर जातिको संस्कार विधि’ पुस्तकको लोकार्पण गरिएको थियो । पुस्तकमाथि प्रा.डा. पदमलाल देवकोटा र प्रा.डा. सन्ध्या बस्नेतले समीक्षात्मक मन्तव्य व्यक्त गर्नुभएको थियो । कार्यक्रमबारे हर्कबहादुर थापाले प्रकाश पार्नुभएको थियो भने कार्यक्रमको सञ्चालन माया हिस्की मगरले गर्नुुभएको थियो ।

1 2 3 8