नेपाली दर्शनका विविध पक्षमाथि बहस

काठमाडौँ, १७ साउन । नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानमा ‘नेपाली दर्शनका विविध पक्ष’ विषयक गोष्ठी सम्पन्न भएको छ । प्रतिष्ठानको दर्शन विभाग र नेपाल प्राज्ञिक अनुसन्धान केन्द्रको संयुक्त आयोजनामा सोमबार सो कार्यक्रम सम्पन्न भएको हो ।

प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका दर्शन विभागका प्रमुख प्राज्ञ दिनेशराज पन्तको सभापतित्वमा सम्पन्न सो कार्यक्रमको प्रमुख आतिथ्यता प्रतिष्ठानका पूर्वकूलपति, कवि एवम् मुन्धुमविद् बैरागी काइँलाले गर्नुभएको थियो ।

कार्यक्रममा चारवटा विभिन्न दर्शनका विषयमा कार्यपत्र प्रस्तुत गरिएका थिए । दर्शनका ज्ञाता विष्णु प्रभातले ‘प्र्रकृतिपूजक बोन दर्शन ः संक्षिप्त परिचय’ शीर्षकको कार्यपत्र प्रस्तुत गर्नुभएको थियो भने डा. भक्त राईले ‘किरात राई मुन्दुमको तत्व मीमांसा’, डा. चन्द्रकुमार सेर्माले ‘किरात धर्म, मुन्धुम दर्शन’, र किरण राईले ‘प्रेमवाद दर्शनको परिचय’ विषयक कार्यपत्र प्रस्तुत गर्नुभएको थियो ।

कार्यक्रममा बोल्दै प्रमुख अतिथि बैरागी काइँलाले दर्शनलाई नजिकबाट बुझ्न कार्यक्रम अत्यन्तै उपयोगी भएको उल्लेख गर्नुभयो । उहाँले धर्म र दर्शनले मानव जीवनमा पार्ने प्रभावका बारे यस्तो गोष्ठीले प्रस्ट पार्ने दाबी गर्नुभयो । उहाँले थप्नुभयो, “दर्शन मानव जीवनको दर्पण हो । यसले व्यक्तिगत जीवनमा महत्वपूर्ण प्रभाव पार्छ । नेपालमै चारवटा दर्शनको उत्पत्ति भइसकेको कुरा सर्वविदितै छ । नेपाल दर्शनको उद्गमभूमि नै हो । यहाँ मुन्धुमी दर्शनदेखि बौद्ध दर्शन, सत्यहाङ्मा पन्थी किरात दर्शन र प्रेमवादसम्मको उत्पत्ति नेपालमै भएको छ । यसमा हरेक नेपालीले गौरव गर्नु पर्छ । दर्शनको सही व्याख्या र प्रचारप्रसारमा ध्यान पु¥याउन जरुरी छ ।”
कार्यक्रममा बोल्दै प्रतिष्ठानका कुलपति गङ्गाप्रसाद उप्रेतीले प्रतिष्ठानले छुट्टै दर्शन विभागको स्थापना गरेर नेपाली दर्शनमा बहस र छलफलको परम्परा बसाएको बताउनुभयो । उहाँले प्रतिष्ठानमा नियमित रूपमा यस्ता बहस र छलफल हुने गरेको उल्लेख गर्दै दर्शनसम्बन्धी कार्यपत्र प्रस्तुत गर्ने र विचार व्यक्त गर्ने भन्दा पनि सहभागीहरूसँग प्रत्यक्ष अन्तत्र्रिmया गरी विचार विमर्श गर्ने गरेको सुनाउनुभयो ।

प्रतिष्ठानका सदस्य सचिव प्रा.डा. जीवेन्द्र देव गिरीले पुर्खाले विविध दर्शनको खोज गरेको उल्लेख गर्दै दर्शनले जीवन र जगतलाई हेर्न र बुझ्न सहयोग पु¥याउने बताउनुभयो । उहाँले भन्नुभयो, “दर्शनले जीवन जिउनका लागि पनि महत्वपूर्ण सहयोग गर्छ ।”

अनुसन्धान केन्द्रका अध्यक्ष डा. भक्त राईले गोष्ठीले मूलधारमा नपरेका दर्शनलाई पनि छलफल र बहसमा ल्याउन जरुरी भएको उल्लेख गर्नुभयो ।

लक्ष्मी गौतमबाट वैदिक मङ्गलाचरण र डिल्लीशेर राईबाट मुन्दुमी मङ्गलाचरण गरी कार्यक्रम सुरु गरिएको थियो । कार्यक्रमको सञ्चालन बुद्धि तिम्सिनाले गर्नुभएको थियो ।

नेपालको मगर र हङ्गेरीको मग्यार भाषाबारे गोष्ठी

काठमाडौँ, ७ साउन । नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठान सामाजिकशास्त्र विभाग र मगर अध्ययन केन्द्रद्वारा सङ्युक्त रूपमा साउन ७ गते, शनिबार प्रज्ञा पुस्तकालयमा आयोजित विचार गोष्ठीमा नेपालका मगर र हङ्गेरीका मग्यार जातिका भाषाको विषयमा विमर्श गरियो । नेपालका मगर र हङ्गेरीका मग्यार जातिले बोल्ने भाषा एकआपसमा मिल्दोजुल्दो रहेको प्रा.डा. माधवप्रसाद पोखरेलले दाबी गर्नुभयो । ‘नेपालका मगर र हङ्गेरीका मग्यार भाषाको तुलनात्मक अध्ययन’ विषयक विचार गोष्ठीमा कार्यपत्र प्रस्तुत गर्दै डा. पोखरेलले यस्तो दाबी गर्नुभएको हो । पोखरेलले नेपालका मगर भाषाका एक सय शब्दावली तथा हङ्गेरीका मग्यार भाषाका एक सय शब्दको तुलनात्मक अध्ययन गर्दा यस्तो निष्कर्ष निस्किएको बताउनुभयो । उहाँले भन्नुभयो, “यी दुई भाषाबीच सोह्र प्रतिशत समानता देखिन्छ ।”

पोखरेलको कार्यपत्रमाथि टिप्पणी गर्दै त्रिभुवन विश्वविद्यालय भाषा विज्ञान विभागका प्रमुख प्रा.डा. दानराज रेग्मीले विभागले नेपालका ८८ वटा भाषाको सर्वेक्षण गरिसकेको बताउँदै ६६ भाषाको प्रतिवेदन सार्वजनिक भैसकेको प्रस्ट्याउनुभयो । नेपालका अरु भाषासँग सम्पर्कमा नआएको मानिएको सुदूर पहाडी भेगमा बोलिने मगर भाषा र बाह्य भाषाको तुलनाका लागि अझै अध्ययन हुनुपर्ने डा. अम्बिका रेग्मीले बताउनुभयो । अर्का टिप्पणीकार कर्णबहादुर बुढामगरले हङ्गेरीका मग्यार भाषाका बोलीचालीका केही शब्दावलीहरू नेपालका मगरसँग कुनै हुबहु त कुनै आंशिक रुपमा मिल्ने गरेको पाइएको सुनाउनुभयो । “भाषामात्र हैन सांस्कृतिक पहिरनको सवालमा पनि मेलेसियन र हङ्गेरियनसँग नेपाली मगरको पहिरन मिल्छ” उहाँले थप्नुभयो, “नेपालका मगरले मलेसियामा लाहुरेनीले लगाएको पहिरन देखेपछि यता पनि त्यस्तै मखमलको घलेक लगाउन थालिएको हो ।”

हङ्गेरीलगायत अफ्रिकी देश पुगेका लालबहादुर पुनले मग्यारहरु हङ्गेरियामा मात्र नभई नाइल नदी आसपास पनि रहेकाले खोजी हुनु आवश्यक रहेको बताउनुभयो । नेपालका मगर र हङ्गेरीका मग्यार जातिबीचको सम्बन्ध भने २०४८ सालमा हङ्गेरियन मग्यारको टोली आफ्नो पुर्खाको खोजी गर्दै नेपाल आएपछि जोडिएको गोष्ठीमा सहभागीहरूले सुनाउनुभयो । मिसेस बोंदाको नेतृत्वमा आएको टोलीले अन्य जातिको वंशसँग नमिसिएको सुदूर पहाडका मगरको अध्ययन गरेको थियो । “आफ्ना पुर्खाहरू एसियाको केन्द्रमा रहेको अनुमान गरेर हङ्गेरियनहरू नेपाल आएका थिए”, “नेपाल–हङ्गेरी मैत्री सङ्घका अध्यक्ष लङ्काबहादुर मगरले भन्नुभयो, “उनीहरूले गरेको अध्ययनको विस्तृत विवरण भने नेपाल आउन बाँकी छ ।”

कार्यक्रमका प्रमुख अतिथि नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका कुलपति गङ्गाप्रसाद उप्रेतीले मातृभाषाको उत्थान र विकासका लागि यस्ता बहस हुनु जरुरी रहेको बताउँदै प्रतिष्ठान आफैंले पनि विभिन्न माृतभाषाको शब्दकोष तयार गरेको जनाउनुभयो । कुलपतिले भन्नुभयो, “यस गोष्ठीले सम्बन्धित विषयको अध्ययनको लागि नयाँ ढोका खोलिदिएको छ ।” उहाँले विज्ञ हुनलाई प्रा.डा. नै हुनु नपर्ने उल्लेख गर्दै गोष्ठीमा सहभागीबाट धेरै खुलस्त भएको बताउनुभयो ।
मगर अध्ययन केन्द्रका अध्यक्ष डा. गोविन्दबहादुर थापाको सभापतित्वमा सम्पन्न उक्त कार्यक्रममा डा. मीन श्रीस मगरद्वारा लिखित ‘गलकोट खुवा क्षेत्रको मगर संस्कृति’ र ‘बुद्ध, बौद्ध दर्शन, बौद्ध सम्पदाहरू र मगर जातिको संस्कार विधि’ पुस्तकको लोकार्पण गरिएको थियो । पुस्तकमाथि प्रा.डा. पदमलाल देवकोटा र प्रा.डा. सन्ध्या बस्नेतले समीक्षात्मक मन्तव्य व्यक्त गर्नुभएको थियो । कार्यक्रमबारे हर्कबहादुर थापाले प्रकाश पार्नुभएको थियो भने कार्यक्रमको सञ्चालन माया हिस्की मगरले गर्नुुभएको थियो ।

अनुवाद साहित्यमा महाकवि देवकोटाको योगदानबारे चर्चा

काठमाडौँ, २८ असार । महाकवि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाको जति योगदान मौलिक नेपाली साहित्यमा छ, त्यत्ति नै योगदान अनुवाद साहित्यमा पनि रहेको कुरा बुधबार राजधानीमा आयोजित विचार गोष्ठीमा विद्वानहरूले बताएका छन् । नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठान, अनुवाद विभागद्वारा आयोजित विचार गोष्ठीमा बोल्ने अधिकांश वक्ताहरूले यस्तो धारणा व्यक्त गरेका हुन् ।

‘अनुवाद साहित्यमा महाकवि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाको योगदान र देवकोटाद्वारा अनूदित कृतिहरू’ विषयक विचार गोष्ठीका प्रमुख अतिथि शताब्दी वाङ्मय पुरुष एवम् संस्कृतिविद् सत्यमोहन जोशीले नेपाली भाषा–साहित्यलाई अङ्ग्रेजी भाषामा अनुवाद गरेर महाकवि देवकोटाले महत्वपूर्ण कार्य गरेको बताउनुभयो । उहाँले भन्नुभयो, “देवकोटाले अनुवाद परिषद्मा आवद्ध भएरै पनि अनुवादसम्बन्धी धेरै कामहरू गर्नुभएको थियो ।”

नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका उपकुलपति डा. विष्णुविभु घिमिरेले नेपाली साहित्यलाई विश्वजगत्मा पु¥याउनका लागि अनुवादको अपरिहार्यताबारे जोड दिँदै नेपाली साहित्यको अनुवादमा महाकवि देवकोटाको योगदान अनुकरणीय रहेको धारणा व्यक्त गर्नुभयो ।
प्रतिष्ठानकी अनुवाद विभाग प्रमुख एवम् कार्यक्रम संयोजक प्राज्ञ डा. उषा ठाकुरले कार्यक्रमको उद्देश्यबारे प्रकाश पार्दै विश्वबन्धुत्व, भाइचारा एवम् सामाजिक तथा सांस्कृतिक सम्बन्ध विस्तारका लागि पनि अनुवाद साहित्यको भूमिका अहम् रहने विचार व्यक्त गर्नुभयो । उहाँले हालसम्म अनुवाद विभागबाट विभिन्न विधाका २१ वटा कृतिहरू अनुवाद भई कतिपय प्रकाशित भइसकेको तथा कतिपयचाहिँ प्रकाशनको क्रममा रहेको उल्लेख गर्नुभयो ।

कार्यक्रममा डा. गोविन्दराज भट्टराईले अनुवादकहरूलाई राज्यका सम्बन्धित निकायहरूबाट उचित सम्मान हुन नसकेता पनि प्रतिष्ठानले ‘अनुवादक परिचय कोश’ निकाल्न लागेकोमा आभार प्रकट गर्नुभयो । उहाँले भन्नुभयो, “यस कार्यले अनुवाद साहित्यका क्षेत्रमा राम्रो प्रभाव पार्ने पक्का छ ।”

गोष्ठीमा डा. कृष्णचन्द्र शर्माले गोष्ठीपत्र प्रस्तुत गर्दै नेपाली अनुवाद साहित्यमा महाकवि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाको योगदान र उहाँले अनुवाद गर्नुभएको कृतिहरूका बारेमा प्रकाश पार्नुभएको थियो । कार्यक्रममा कृष्ण धरावासी, डा. जङ्गव चौहान, खेमलाल पोखरेल, माधव लामिछाने, हरिराज वाग्ले लगायतले जिज्ञासा राख्नुभएको थियो ।

सो अवसरमा अनुवाद विभागको नियमित प्रकाशन प्रभाषिक पत्रिका ‘रुपान्तरण’ अङ्क ५ को लोकार्पण गरिएको थियो । कार्यक्रमको सहजीकरण बुद्धि तिम्सिनाले गर्नुभएको थियो ।

चीन भ्रमणबाट फर्कियो प्राज्ञ टोली

काठमाडौँ, २६ असार । चिनियाँ लेखक सङ्घको निम्तामा चीनको कुनमिन, छेन्दु र बेइजिङमा आयोजना भएका विभिन्न साहित्यिक कार्यक्रममा भाग लिई नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानको प्रतिनिधि मण्डल शनिबार राजधानी फर्केको छ । प्रतिष्ठानका उपकुलपति डा. विष्णुविभु घिमिरेको नेतृत्वमा प्राज्ञ प्रा.डा. हेमाङ्गराज अधिकारी, प्रा.डा. प्राज्ञ उषा ठाकुर, प्रा.डा. प्राज्ञ ज्ञानु पाण्डे, प्राज्ञ मातृका पोखरेल, प्राज्ञ विवश पोखरेल र प्रतिष्ठानको प्रशासनतर्फकी उपप्रमुख शशी चालिसे भ्रमण दलमा सहभागी हुनुहुन्थ्यो । सात सदस्य प्रतिनिधि मण्डल असार १८ गते आइतबार चीनतर्फ प्रस्थान गरेको थियो ।
प्रज्ञा–प्रतिष्ठानको प्रतिनिधि मण्डलको स्वागतमा पहिलो दिन चिनियाँ लेखक सङ्घको युनान प्रान्तले कुनमिनमा एक कार्यक्रमको आयोजना गरेको थियो । उक्त कार्यक्रममा चिनियाँ लेखक सङ्घ युनानका प्रतिनिधि फान लिङले स्वागत गर्दै नेपाल र चीनका बीचमा साहित्य रचना गर्ने विषयहरू समान रहेको धारणा राख्नुभएको थियो । उहाँले नेपालका साहित्यकारले जस्तै चिनियाँ साहित्यकारहरूले पनि पहाडी जनताका कथा लेखिरहेको खुलस्त पार्नुभएको थियो ।

उक्त कार्यक्रममा आफ्ना विचार राख्दै नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका उपकुलपति घिमिरेले नेपाल र चीनबीचको सम्बन्ध धर्ती जत्तिकै पुरानो रहेको धारणा व्यक्त गर्नुभएको थियो । यसै गरी भ्रमण दलका सदस्यहरूले  पनि नेपाली साहित्यका विविध पक्षबारे चर्चा गर्नुभएको थियो । चिनियाँ लेखक सङ्घ युनान प्रान्तका पदाधिकारीले दुई देशको साहित्यिक सम्बन्धलाई अझ प्रगाढ बनाएर अगाडि बढाउनु पर्नेमा जोड दिनुभएको थियो ।  कार्यक्रममा चीन र नेपालका समकालीन साहित्यको वर्तमान अवस्थाबारेमा चर्चा भएको थियो । सोही दिन चिनियाँ लेखक सङ्घ, युनानले नेपाली प्रतिनिधि मण्डललाई टिन्स ताल, प्राचीन दरबार लगायत युनानका महत्वपूर्ण क्षेत्रहरुको अवलोकन गराएको थियो ।

असार २० गते मङ्गलबार लेखक सङ्घ, बेइजिङ शाखाले नेपाली प्रतिनिधिमण्डलको सम्मानमा कार्यक्रम आयोजना गरेको थियो । उक्त कार्यक्रममा चिनियाँ लेखक सङ्घका अध्यक्ष छाङ ताओले नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठान र चिनियाँ लेखक सङ्घबीच भएको साहित्यिक सद्भाव आदानप्रदान सम्झौताअनुसार दुई देशबीच भएका विगतका सम्बन्धहरुको स्मरण गर्दै भविष्यमा यसले अझै गति लिने विश्वास व्यक्त गर्नुभयो । सोही कार्यक्रममा लुसुन साहित्य प्रतिष्ठानका अध्यक्ष क्यु हुवादोङले चिनियाँ सरकारले चीनका अल्पसङ्ख्यक जातिको भाषा र साहित्यलाई अत्यन्तै महत्व दिएको जानकारी गराउनुभयो । नेपाल प्रज्ञा– प्रतिष्ठानका उपकुलपति डा. घिमिरेले नेपाल र चीनबीचको ऐतिहासिक सम्बन्धका बारेमा चर्चा गर्नुभएको थियो । सोही दिन चिनियाँ लेखक सङ्घ, बेइजिङ्गले नेपाली प्रतिनिधिमण्डललाई ग्रेट वाल, अरनिकोद्वारा निर्माण गरिएको स्वेतचैत्य लगायत बेइजिङ्गका महत्वपूर्ण क्षेत्रहरुको अवलोकन गराएको थियो ।
यसै गरी लेखक सङ्घको सिन्चुवानले शाखाले सिन्चुवानको राजधानी छेन्दुमा स्वागत एवम् साहित्यिक कार्यक्रम आयोजना गरेको थियो । उक्त कार्यक्रममा चिनियाँ लेखक सङ्घ, सिन्चुवानका उपाध्यक्ष गोङ छेउले सिन्चुवानका लेखकहरूको ऐतिहासिक योगदान र त्यहाँको लेखक सङ्घको साङ्गठनिक अवस्थाका बारेमा जानकारी गराउनुभएको थियो ।  उहाँले सिन्चुवानमा  लेखक सङ्घले इन्टरनेट साहित्यमा विशेष महत्व दिएको जानकारी गराउनुभएको थियो । कार्यक्रमपछि प्रतिनिधिमण्डललाई रेडपाण्डा चिडियाखाना, सङ्ग्रहालय लगायत छेन्दुका महत्वपूर्ण क्षेत्रहरूको अवलोकन गराएको थियो । साँझ प्राज्ञ टोलीको सम्मानमा रात्रिभोजको आयोजना गरिएको थियो । यसरी एक साता लामो चीनको साहित्यिक सद्भाव भ्रमण गरी भ्रमण गरी नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानको प्रतिनिधि मण्डल राजधानी फर्किको छ ।

चीन भ्रमणबाट फर्किनुभएका नेपाली प्रतिनिधि मण्डलका नेता एवम् प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका उपकुलपति डा. विष्णुविभु घिमिरेले चीन यात्रा अत्यन्त उपलब्धिमूलक भएको बताउनुभयो ।

नेपाल–बङ्गलादेश सांस्कृतिक आदानप्रदानमा जोड

काठमाडौँ, १९ असार । नेपाल र बङ्गलादेशबीचको मैत्री सम्बन्धलाई साहित्यका माध्यमबाट जनस्तरमा प्रवद्र्धन गर्नुपर्नेमा जोड दिइएको छ ।

नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानले बङ्गलादेशको बङ्गला एकेडेमीबाट नेपाल भ्रमणमा आएका साहित्यकारको सम्मानमा आयोजना गरेको कार्यक्रममा वाङ्मय शताब्दी पुरुष सत्यमोहन जोशीले दुवै मुलुकबीच रहेका कला, संस्कृति तथा साहित्यलाई एकापसमा आदानप्रदान गरी जनस्तरमा पु¥याउनुपर्नेमा जोड दिनुभयो ।

प्रतिष्ठानका कुलपति गङ्गाप्रसाद उप्रेतीले दुवै देशका महत्वपूर्ण कृतिलाई एकार्काका भाषामा अनुवादका माध्यमबाट प्रवद्र्धन गर्नुपर्ने बताउँदै छात्रवृत्ति आदानप्रदान र साहित्यिक गोष्ठी गर्ने सम्बन्धमा गृहकार्य भइरहेको जानकारी गराउनुभयो ।

प्रा डा अभि सुवेदीले बङ्गाली कविता अग्रस्थानमा रहेको बताउनुभयो । पूर्वराजदूत हिरण्यलाल श्रेष्ठले बङ्गलादेश ११आँै शताब्दीमा तत्कालीन बङ्गाली धर्मगुरु अतिशा दीपङ्कर नेपाल आएर बौद्ध दर्शन तथा साहित्यलाई प्रचार गरेको बताउनुभयो ।

बङ्गला एकेडेमीका निर्देशक समसुज्जामान खानले दुवै देश शान्ति तथा आर्थिक समुन्नतिका लागि क्रियाशील रहेको अवस्थामा आपसी सद्भाव तथा सहअस्तित्व अभिवृद्धि गरी अगाडि बढ्नुपर्नेमा जोड दिनुभयो ।

नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानकाको निमन्त्रणामा खानको नेतृत्वमा नेपाल आएको चार सदस्यीय प्रतिनिधिमण्डलले यही असार १५ गतेदेखि २० गतेसम्म साहित्यिक भेटघाट र अन्तक्रिया गर्नुका साथै पोखरा, भक्तपुर, काठमाडौँका ऐतिहासिक एवम् पर्यटकीय स्थलहरूको अवलोकनसमेत गरेको थियो ।

सोमबार प्रतिष्ठानमा बसेको बैठकले नेपाली प्रतिनिधि कविता र कथा बङ्गालीमा र बङ्गाली कविता र कथा नेपालीमा अनुवाद गर्ने कार्यलाई पहिलो चरणमा अगाडि बढाउने सहमति गरेको छ ।

यसै गरी नेपाली तथा बङ्गाली संस्कृतिको अध्ययन–अनुसन्धान गरी ग्रन्थ तयार पार्ने सहमति भएको प्रतिष्ठानका कुलपति गङ्गाप्रसाद उप्रेतीले बताउनुभयो । प्रतिष्ठानले सोमबार नै पाहुनाहरूको सम्मानमा रात्रिभोजको आयोजना गरेको थियो ।

मनाइयो रिमाल शतवार्षिकी

काठमाडौँ, २० असार । साहित्य सदन नेपालले यस वर्षको ‘गोपालप्रसाद रिमाल पुरस्कार’ प्रगतिवादी कवि तथा व्यङ्ग्य निबन्धकार विमल निभालाई प्रदान गरेको छ ।
सदन र नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानद्वारा असार १९ गते सोमबार प्रज्ञाभवनमा आयोजित कवि तथा नाटककार गोपालप्रसाद रिमालको शतवार्षिकी समारोहमा सो पुरस्कार प्रदान गरिएको हो । पाँच दशकदेखि रिमालको गद्य कविता परम्परालाई विद्रोही तथा क्रान्तिकारी चेतका रुपमा जीवन्त राख्दै समाज रुपान्तरणमा दिएको योगदानबापत उहाँलाई सो पुरस्कार दिइएको हो ।
कार्यक्रममा प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका कुलपति गङ्गाप्रसाद उप्रेतीले यस वर्षभरि रिमालको योगदान, लेखन प्रवृत्ति र नयाँ प्रयोगबारे चर्चा परिचर्चा गरिने जानकारी दिँदै निभाको शक्तिशाली कलमले समाजलाई उद्वेलित गर्ने गरेको बताउनुभयो ।
प्रतिष्ठानका काव्य विभाग प्रमुख प्राज्ञ डा. अमर गिरीले रिमालले आरम्भ गरेको विद्रोह  चेत र परिवर्तनकारी धारलाई निभाले समाउँदै समकालीन नेपालको तस्बिर दुरुस्तै ल्याइदिने गरेको बताउनुभयो ।
समालोचक पुरुषोत्तम सुवेदीले रिमालबारे बोल्दै रिमालले नेपाली कवितालाई नयाँ कालखण्डमा प्रवेश गराएको उल्लेख गर्नुभयो । उहाँले रिमाल प्रगतिवादी धाराका शक्तिशाली र आरम्भकर्ता कवि भएको दावी गर्नुभयो ।
सदनका सचिव मित्रलाल पंज्ञानीले निभाले लेखनीबाट प्रहारको निशाना लगाउँदा विवेक नगुमाएको बताउँदै पुरस्कारका लागि समाजसेवी वसन्त रिजालले रु एक लाख बीज रकम प्रदान गरेको जानकारी दिनुभयो ।
प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका पूर्व कुलपति बैरागी काइँला र साहित्यकार आनन्ददेव भट्टले रिमालले मुक्त हिसाबले लेख्ने वातावरण बनाएको र आफूहरुलाई आफ्नो लेखनीद्वारा प्रभावित र उत्तेजित गराएको बताउनुभयो ।
पुरस्कृत व्यक्तित्व निभाले आफू रिमालको मार्गमा हिँड्ने साना कवि भएको बताउँदै पुरस्कारले आफूलाई हौस्याएको स्पष्ट गर्नुभयो ।  रिमालका सुपुत्र मदन रिमालले बुवाको स्मृतिमा प्रतिष्ठान स्थापना गर्ने र स्मृति ग्रन्थ प्रकाशन गरिने जानकारी दिनुभयो ।


सो अवसरमा अप्रा सुबेदार मोहन थापाद्वारा लिखित ‘सुबेदार मेघबहादुर थापा (राणाशासन, विश्वयुद्ध र मृत्युदण्ड)’ शीर्षक अनुसन्धानात्मक कृति विमोचन गरिएको थियो । थापालाई विद्रोह गरेको  प्रमाण विना नै जुद्धशम्शेरको आदेशमा  अनाहकमा  विसं १९९७ मा फाँसी दिइएको थियो । स्व मेघबहादुर साहित्य सदनका अध्यक्ष बुद्धिबहादुर थापा (अमिर)का पिता हुनुहुन्छ ।
कृतिमाथि टिप्पणी गर्दै प्रा.डा. सुरेन्द्र केसीले हेपिएका, छोपिएका र पिल्सिएका व्यक्तिको पनि इतिहास लेखिनुपर्ने बताउनुभयो ।

हीरक जयन्ती समापन एवम् राष्ट्रिय कविता महोत्सव–२०७४ सम्पन्न

काठमाडौँ, ९ असार, २०७४ । नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानले हीरक जयन्ती समापनको एक कार्यक्रमको आयोजना गरी ६० औं वार्षिकोत्सव एवम् राष्ट्रिय कविता महोत्सव–२०७४ सम्पन्न गरेको छ ।

हीरक जयन्ती समापनको अवसरमा लामो समयदेखि प्रज्ञा–प्रतिष्ठानको उन्नयन र विकासमा विशिष्ट योगदान पु¥याएवापत पूर्व कुलपति राष्ट्रकवि माधवप्रसाद घिमिरे, वाङ्मय शताब्दी पुरुष सत्यमोहन जोशी, पूर्व कुलपति बैरागी काइँला, पूर्व उपकुलपति प्रा.डा. वासुदेव त्रिपाठी र पूर्व उपकुलपति मदनमणि दीक्षितलाई हीरक जयन्ती सम्मान प्रदान गरिएको थियो ।

कार्यक्रममा कुलपति उप्रतीले प्रतिष्ठानमा २५ वर्ष दीर्घ सेवा गरेका कर्मचारीहरू गीता राई, भरतकुमार सुवेदी, जहरसिंह खड्का, शिवनारायण महर्जन र सावित्री नेपालीलाई जनही नगद रु. २५ हजारसहित दीर्घ सेवा पदक प्रदान गर्नुभयो । त्यस अवसरमा हीरक जयन्ती वर्षकै कार्ययोजना अनुसार ‘नेपाल प्रज्ञा–पतिष्ठानको गौरवमय ६० वर्ष’ तन्त्रपरम्परा, जातिय संस्कार, नेपालका नारी साहित्यकारहरू, सार्क मुलुकका नारी साहित्यकारहरू, विभिन्न भाषाका शब्दकोशहरू आदि जस्ता तीन दर्जन कृतिहरू सार्वजनिक पनि गरिएको थियो ।

उद्घाटन सत्रलाई सम्बोधन गर्दै राष्ट्रकवि माधवप्रसाद घिमिरेले आपूm ३९ वर्षको हुनलाग्दा स्थापना भएको प्रतिष्ठान अहिले ६० वर्ष पुगेको र आपूm ९९ वर्षको पुग्न लागेको बताउनु भयो । ‘हाम्रो जस्तो सुन्दर देशमा हरेक कुरा कविता, गीत, नाटक र सिर्जना हुनसक्छन्’, राष्ट्रकवि घिमिरेले भन्नुभयो, ‘प्रफुल्ल बनेर मेरो हृदय आज यो भनिरहेको छ कि यो यात्रा निरन्तर बढोस् र त्यसमा म पनि समाहित भएर अगाडि बढ्न सकूँ ।’

कार्यक्रमका सभापति प्रतिष्ठानका कुलपति गङ्गाप्रसाद उप्रेतीले हीरक वर्षको यो अवधिमा प्रतिष्ठानले राष्ट्रिय वा अन्तर्राष्ट्रिय गोष्ठीहरू गर्ने, वाङ्मयका विभिन्न विधाहरू प्रकाशन गर्ने र अग्रज तथा राष्ट्रसेवामा कार्यरत कर्मचारीलाई सम्मान गर्ने  कार्ययोजना अनुसार यी कामहरू भएका हुन् , भन्नुभयो । उहाँले सबैको सहयोग र सद्भावले यी सबै कामहरू सम्भव भएको बताउँदै आगामी दिनहरूमा पनि निरन्तर सहयोगको आशा राख्नुभयो ।

उपस्थित अतिथिहरूलाई सदस्य सचिव प्रा.डा. जीवेन्द्र देव गिरीले स्वागत गर्र्नुभएको थियो ।  काव्यविभाग प्रमुख एवम् राष्ट्रिय कविता महोत्सव–२०७४ का संयोजक प्राज्ञ डा. अमर गिरीले महोत्सव सम्बन्धी प्रतिवेदन प्रस्तुत गर्नुभयो । प्रतिष्ठान ६१ वर्षमा प्रवेश गर्दैगर्दा भइरहेको राष्ट्रिय कविता महोत्सवको सुरुवात भने आजभन्दा ५२ वर्ष अगाडि वि.सं. २०२२ सालदेखि निरन्तर भइरहेको छ, संयोजक गिरीले भन्नुभयो, ‘महोत्सवको लागि देशभरबाट २२९ वटा कविताहरू प्राप्त भएका थिए । कवि तथा समालोचकहरू वासुदेव अधिकारी, विधान आचार्य, डा.मधुसूदन गिरी, डा.खुमनारायण पौडेल र उपेन्द्र सुब्बा रहेको पाँच जनाको समितिले उत्कृष्ट ३२ जनालाई वाचनको लागि छनोट गरिएको हो ।’
डा. गिरीले छनोट भएका उत्कृष्ट कविताहरू मध्येबाट ५ जना पुरस्कृत हुनेछन्, जसमा प्रमाण–पत्र र पदकसहित प्रथम हुने एकजनालाई रु. ३० हजार, द्वितीय हुने एकजनालाई रु. २५ हजार र तृतीय हुने तीन जनालाई जनही रु. २० हजार प्रदान गरिने बताउनुभयो ।

कार्यक्रमको दोस्रो सत्रमा कविता वाचन गरिएको थियो । प्रतिष्ठानका उपकुलपति डा.विष्णु विभु घिमिरेको सभापतित्वमा आयोजित रास्ट्रिय कविता महोत्सव–२०७४ को कविता वाचन कार्यक्रममा महोत्सवका लागि छानिएका ३२ जना कविहरूसहित केही अतिथि कविहरूले पनि कविता वाचन गर्नुभएको थियो । कार्यक्रममा अशेष मल्ल, कणाद महर्षी, डा. बेञ्जु शर्मा, रेशम विरही, हरिगोविन्द लुइटेल, स्नेह सायमी, हरिमाया भेटुवाल र कृष्ण प्रसाईंले अतिथि कविको रूपमा कविता वाचन गर्नुभएको थियो । त्यसैगरी अतिथिको रूपमा कविता वाचन गर्नुहुनेमा विमला तुम्खेवा, रमेश पौडेल, प्रह्लाद पोखरेल, गोपाल अस्क, टंक भट्टराई, पूर्ण इन्फादा, निलम कार्की निहारिका र सुरेश हाचेकाली हुनुहुन्थ्यो  ।

महोत्सवमा खोटाङका कवि चन्द्र रानाहँछाको ‘आँधीको यात्रा’ शीर्षकको कविता प्रथम भयो भने भोजपुरका कवि सुवास राई क्याप्टेनको ‘फरक’ शीर्षकको कविता द्वितीय भयो । त्यसैगरी दाङका दीपेन्द्र उपाध्यायको ‘लोकतन्त्र’, काभ्रेपलाञ्चोककी उर्मिला कोइरालाको ‘उज्यालोको आत्मकथा’ र काठमाडौंकी अमृता स्मृतिको ‘पूmलहरू जान्दैनन् युद्ध गर्न’ शीर्षकको कविताले तृतीय स्थान प्राप्त गर्न सफल भए । कविता महोत्सवको समापन सम्बोधन गर्दै उपकुलपति डा. घिमिरेले आजबाट प्रज्ञा–प्रतिष्ठान ६१ वर्षमा प्रवेश गर्दैछ, यो एकवर्षे हीरक महोत्सको समापन पनि हो, भन्नुभयो । वि.सं. २०२२ सालदेखि निरन्तर सञ्चालन गरिँदै आएको रास्ट्रिय कविता महोत्सवले कवि, सर्जकहरूमा उर्जा थप्ने काम गरिरहेको छ’ डा. घिमिरेले भन्नुभयो, ‘कविताले मनमा विचार र संवेदना दिएको छ, आज वाचित यी कविताले देशको तस्बिर हाम्रो आँखा अगाडि ल्याएको छ ।’

कार्यक्रमको अन्त्यमा उपकुलपति घिमिरेले प्रतियोगी कविहरू, अतिथि कविहरू र उपस्थित सबैमा धन्यवादसहित कार्यक्रमको समापन गर्नुभएको थियो ।

अनूदित कृतिका विषयमा बहस

काठमाडौँ, ३१ जेठ । चर्चित नेपाली साहित्यिक कृतिहरूको अन्य भाषामा अनुवाद गर्ने परम्परा पुरानै हो । बाहिरी भाषाका चर्चित कृतिहरू नेपाली भाषामा र नेपाली साहित्यका उत्कृष्ट कृतिहरू अन्य भाषामा अनूदित पनि हुँदै आएका छन् । नेपाली साहित्यमा अनुवादको स्थितिचाहिँ कस्तो छ त ? यसबारे जेठ ३१ गते बुधबार प्रज्ञा पुस्तकालयमा छलफल गरियो ।
नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठान अनुवाद विभागद्वारा आयोजित कार्यक्रममा बी.पी. कोइरालाका अनुवाद साहित्यदेखि रूसी भाषाबाट नेपालीमा अनूदित साहित्यसम्म छलफलको विषय बनाइयो । डा. तुलसी भट्टराईले ‘बी.पी.का अनूदित कृतिहरू’ शीर्षकमा र प्रा.डा. जङ्गब चौहानले ‘नेपाली भाषामा अनूदित रुसी साहित्य’ विषयमा कार्यपत्र प्रस्तुत गर्नुभयो । कार्यपत्र प्रस्तुत गर्दै डा. भट्टराईले बी.पी.का ‘तीन घुम्ती’, ‘मोदिआइन’, ‘सुम्निमा’, ‘नरेन्द्र दाइ’, ‘आफ्नो कथा’ जस्ता कृति हिन्दी र अङ्ग्रेजी भाषामा अनूदित भएको बताउनुभयो । ‘जेल जर्नल’ मा विश्वसाहित्य, दर्शन, राजनीति र इतिहास विषयक ग्रन्थहरू एवम् स्रष्टाको उल्लेखले बी.पी. स्वयम् अनुवादक भएको पुष्टि हुने उहाँले बताउनुभयो ।
प्रा.डा. चौहानले रसियन साहित्यकारहरू आन्तोन चेखोभ, म्याक्सिम गोर्की, मिखाइल सोलोखोभ, निकोलाई गोगोललगायतका ४९ कृतिको नेपाली भाषामा अनूदित भएको तथ्याङ्क प्रस्तुत गर्नुभयो । कार्यक्रममा विजय दत्त, हरि गौतम, प्रा.डा. विष्णुराज आत्रेय, डा. गोपाल पोखरेल ‘विवश’, मेघराज अधिकारीले कार्यपत्रमाथि जिज्ञासा राख्नुभएको थियो ।
नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका कुलपति गङ्गाप्रसाद उप्रेतीले राजनीतिक परिवर्तनहरूमा साहित्यको अमह् भूमिका रहेको दृष्टान्त पेस गर्दै गोष्ठीमा प्रस्तुत कार्यपत्रहरूले पर्याप्त सूचनाहरू दिएको बताउनुभयो । उहाँले भन्नुभयो, “प्रज्ञा–प्रतिष्ठानले अनुवादलाई विशेष महत्व दिइकन थुप्रै उल्लेखनीय कार्यहरू गरिरहेको छ । र, केही महत्वपूर्ण अनूदित कृतिहरू हीरक महोत्सव समापनका अवसरमा प्रकाशित समेत हुँदैछन् ।”
नेपाली साहित्यका कृतिहरू अन्तर्राष्ट्रिय भाषामा कम अनूदित हुनुले नै नेपाली साहित्य विश्व बजारमा पुग्न नसकेको प्रतिष्ठानका पूर्वकुलपति एवम् साहित्यकार बैरागी काइँलाको दाबी थियो । उहाँले नेपाली साहित्यका तुलनामा अन्तर्राष्ट्रिय भाषाका कृतिहरू नेपाली भाषामा बढी अनूदित हुने गरेको बताउनुभयो । “यो पनि राम्रै हो, विश्वमा लेखिएका राम्रा र उत्कृष्ट साहित्य पढ्न पाइन्छ” उहाँले भन्नुभयो, “नेपाली साहित्यलाई विश्वबजारमा र्पुयाउन उत्कृष्ट नेपाली रचनाहरूको अनुवाद हुनै पर्छ ।” काइँलाले लिम्बू भाषाका रचनाहरू नेपाली भाषामा अनुवाद गरेको प्रसङ्ग झिक्दै नेपालका नेवार, अवधी, मगर, तामाङ, मैथली, भोजपुरीलगायत मातृभाषाहरूका कृतिहरू पनि नेपाली भाषामा अनुवाद गर्नुपर्नेमा जोड दिनुभयो ।
‘आधुनिक जापानी कविता’, ‘पोइम्स अफ द सेन्चुरी’, ‘भोइस फ्रम नेपाल’ ‘बियोन्ड बोर्डर्स ः एन एन्थोलजी अफ सार्क पोयट्री’ लगायत आधा दर्जनभन्दा बढी कृतिहरू अनुवाद गरिसकेका प्रा.डा. अभि सुवेदीले अनुवादबाटै विश्व साहित्यको कुरा आएको बताउनुभयो । ‘विश्वका राम्रा रचनाहरूबारे अरू भाषाकाले पनि जानुन् भनेर अत्यन्त सङ्कटको अवस्थामा समेत अनुवाद भएको पाइन्छ । अनुवाद गरिएका साहित्यको गुणस्तरमा चाहिँ ध्यान दिनुपर्छ ।” उहाँको भनाइ थियो ।
‘देवदास’, ‘सार्क मुलुकका महिला कथाकारका कथा’ र ‘रवीन्द्रनाथ टैगोरका कथाहरू’ नेपाली भाषामा अनूदित गराइसकेको प्रतिष्ठानको अनुवाद  विभागले ‘अनुवादक परिचय कोश’ ग्रन्थ प्रकाशनको तयारी गरिरहेको प्रतिष्ठानका अनुवाद विभाग प्रमुख एवम् कार्यक्रम संयोजक प्राज्ञ प्रा.डा. उषा ठाकुरले बताउनुभयो । कृतिहरू अनुवाद गरिरहेका साहित्यकारहरूको विस्तृत परिचय कोशमा रहने जनाउँदै उहाँले थप्नुभयो, “नेपालका ३ सय ९५ अनुवादकको नाम सङ्कलन भइसकेको छ । यसमा छुटेका अनुवादकहरूको नाम थप्ने काम पनि भइरहेको छ ।’
कार्यक्रमका सभाध्यक्ष प्रा.डा. गोविन्दराज भट्टराईले कार्यक्रम अत्यन्त उपलब्धिमूलक रहेको विचार प्रकट गर्नुहुँदै अनुवाद विधालाई सामान्य रूपमा लिनु नहुने बताउनुभयो ।

जुम्लामा भाषा गोष्ठी

जुम्ला, २ असार, २०७४ । नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका नेपाली भाषा, कोश तथा व्याकरण विभाग प्रमुख प्राज्ञ प्रा.डा. हेमाङ्गराज अधिकारीले स्थानीय भाषिकालाई मानक नेपाली भाषा बनाउन खोजेर नेपाली भाषा बिगारेको बताउनुभएको छ । असार २ गते शुक्रबार जुम्ला बहुमुखी क्याम्पस जुम्लामा ‘नेपाली भाषा’ विषयक गोष्ठीमा उहाँले उक्त कुरा बताउनुभएको हो । गोष्ठीलाई सम्बोधन गदै प्राज्ञ अधिकारीले नेपाली भाषाको जग सिञ्जा नै भएको दाबी गर्नुभयो । अधिकारीले अहिले भाषिकाहरूलाई भाषा बनाउने अभियान चलिरहेको सुनाउनुभयो ।
उहाँले भन्नुभयो, उहाँले भन्नुभयो, “अहिले नेपाली भाषाको आधुनिकीकरण र मानकीकरण भइरहेको छ, विकसित भाषा र त्यसको मानक बनाउने कुरा पनि चलिरहेको छ । यहाँका नागरिकहरूले नै स्थानीय भाषाको ज्यादा प्रयोग गरेर भाषा बिगारेका हुन् ।” उहाँले मध्यकालमा खस भाषा मानक भए पनि आधुनिक ज्ञान, विज्ञानका कुरा नहुँदा नेपाली भाषा संकाटोन्मुख अवस्थामा रहेको टिप्पणी गर्नुभयो । आफूले अहिले नेपाली शब्दकोषमा नभएका २५ हजार शब्द सङ्कलन गरी त्यसमा थपेर बृहत् शब्दकोष निर्माण गर्ने लक्ष्य राखेको पनि उहाँले सुनाउनुभयो ।
जुम्लाका भाषाविद् तथा संस्कृतिकर्मी रमानन्द आचार्यले खस भाषा लोप हुन थालेकोमा चिन्ता व्यक्त गर्नुभयो । उहाँले प्रज्ञा–प्रतिष्ठानले नेपाली भाषाका शब्दकोषहरू थप्न परेमा अन्य कुनै ठाउँमा दुःख नगरी कर्णालीमा आए त्यहाँ १ लाख शब्द पाइने बताउनुभयो । जुम्ला बहुमुखी क्याम्पसका प्रमुख वसन्तराज भण्डारीले जुम्लामा पहिलो पटक ऐतिहासिक कार्यक्रम भएको र भाषा विज्ञलाई पाउँदा उहाँहरूबाट धेरै कुराहरु सिक्न सकिने बताउनुभयो । जुम्ला बहुमुखी क्याम्पसका उपप्रध्यापक प्रकाशचन्द्र खत्रीले सहजीकरण गर्नुभएको कार्यक्रममा विभिन्नले व्यक्तित्वहरूले आआफ्ना भनाइ राख्नुभएको थियो ।
–    जुम्लाबाट दाना शाहीको सहयोगमा

सिफ्लेक्ससँग समझदारी नवीकरण

काठमाडौँ, २६ जेठ । नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठान र चाइना फेडरेसन अफ लिटरेचर एण्ड आर्ट सर्कल (सिफ्लेक्स) बीच ‘साहित्यिक–सांस्कृतिक आदानप्रदान’सम्बन्धी आगामी पाँच वर्षका लागि समझदारी (एमओयु) नवीकरण भएको छ ।
दुवै देशका कला, संस्कृति तथा साहित्यको विकासको उद्देश्यसहित सन् २०११ को डिसेम्बर ३० मा पहिलो पटक चीनमा आपसी समझदारी भएको थियो । उक्त समझदारीबाट दुवै पक्ष लाभान्वित भएकाले पुनः समझदारी नवीकरण गरिएको हो । प्रज्ञा–प्रतिष्ठानद्वारा २०७४ जेठ २६ गते, शुक्रबार आयोजित एक कार्यक्रममा प्रतिष्ठानका कुलपति गङ्गाप्रसाद उप्रेती तथा सिफ्लेक्सका उपसभापति एवम् चिनियाँ प्रतिनिधि मण्डलका नेता पान लुसेङ्गबीच समझादीपत्रमा हस्ताक्षर गरिनुका साथै समझादारीपत्र आदानप्रदान गरियो ।
समझदारीपत्रमा दुवै मुलुकका साहित्य, कला तथा संस्कृति एकअर्काको मुलुकमा प्रवद्र्धन गर्न दुवै संस्थाले भूमिका निर्वाह गर्ने उल्लेख गरिएको छ । यसै गरी दुवै देशका महत्वपूर्ण कृति नेपाली तथा चिनियाँ भाषामा अनुवाद गरी प्रचार गरिने तथा दुवै देशमा साहित्यिक सम्मेलन गरिने पनि उल्लेख गरिएको छ ।
उक्त अवसरमा कुलपति उप्रेतीले दुवै संस्थाको सहकार्यबाट दुई देशको सांस्कृतिक सम्बन्धलाई अझ बलियो बनाएर दुवै मुलुकमा आर्थिक तथा राजनीतिक सम्बन्धलाई थप सुदृढ बनाउनसहयोग पुग्ने विश्वास व्यक्त गर्नुभयो ।
चिनियाँ प्रतिनिधिमण्डलका प्रमुख लुसेङ्गले दुवै मुलुकको सांस्कृतिक सम्बन्धका कारण बहुपक्षीय सम्बन्ध सुधार हुने बताउनुभयो ।
तीन दिनका लागि आएको चिनियाँ प्रतिनिधिमण्डलमा टोली प्रमुख लुसेङ्गसहित ६ जना हुनुहुन्छ । प्रतिनिधिमण्डलका सदस्यहरूले पोखराका साथै काठमाडौँ उपत्यकाका विभिन्न स्थानहरूको भ्रमण गर्ने कार्यक्रम रहेको छ । शुक्रबार राजधानी आइपुगेको प्रतिनिधिमण्डल आइतबार साँझ हङकङहुँदै चीन फिर्ता हुने छ ।
चिनियाँ प्रतिनिधिमण्डको सम्मानमा शुक्रबार प्रतिष्ठानद्वारा राजधानीको कान्तिपथस्थित होटल एल्लो प्यागोडामा रात्रिभोजको आयोजना गरिएको थियो ।

1 2 3 7