नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठान र पाकिस्तान एकेडेमीबीच सम्झौता

वि.सं. २०७५ वैशाख ३० गते नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठान र पाकिस्तान एकेडेमी अफ लेटर्सबीच साहित्यिक सहकार्य गर्नेसम्बन्धमा सहमतिपत्रमा हस्ताक्षर भएको छ ।

नेपाल र पाकिस्तानबीचको सम्बन्ध र मैत्रीलाई अझ विकसित गर्दै दुवै देशको साहित्यिक विकासमार्फत दुई मुलुकका जनताबीचको सम्पर्क एवं समझदारी विस्तारका लागि प्रज्ञा–प्रतिष्ठान र पाकिस्तान एकेडेमीबीच समझदारीपत्रमा हस्ताक्षर भएको हो ।

प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका कुलपति गंगाप्रसाद उप्रेती र पाकिस्तान एकेडेमीका महानिर्देशक रासीद हमिदले समझदारीपत्रमा हस्ताक्षर गर्नुभयो । समझदारीअनुसार अब दुवै देशले आआफ्ना देशका कानुन तथा अन्तर्राष्ट्रिय नियमको परिपालना गर्दै एकअर्काका मुलुकका लेखक, कवि, समाजशास्त्री र अध्येतालाई एकअर्काका राष्ट्रको भ्रमणको व्यवस्था, दुवै प्रतिष्ठानबाट एकअर्काका देशमा पुस्तक प्रदर्शनी, संयुक्त सम्मेलन र गोष्ठी आयोजना गरिने छ ।

त्यसैगरी दुवै देशले एकअर्को देशका भाषामा लेखिएका साहित्यको अनुवादको व्यवस्था मिलाउने, प्रमुख लेखकका कृति प्रकाशन गर्ने तथा लेखक, कविको प्रशिक्षणको व्यवस्थालाई पारस्परिक रुपमा प्रोत्साहन गर्नेछन् ।

त्यस अवसरमा महानिर्देशक हमिदले नेपाल र पाकिस्तानका जनतालाई भाषिक एवं साहित्यिक रुपमा एकाकार गराउन तथा दुई मुलुकका स्रष्टाबीचको सम्बन्ध विस्तारका निम्ति प्रज्ञा–प्रतिष्ठानसँग समझदारी गरिएको बताउनुभयो ।

नेपालका लागि पाकिस्तानका राजदूत मजहर जावेदले तक्षशिला र लुम्बिनीका बौद्धचैत्य, गुम्बा, अशोकस्तम्भ र मस्जिदले नेपाल र पाकिस्तानबीचको सम्बन्ध हजारौँ वर्ष पुरानो हो भन्ने पुष्टि हुन्छ भन्दै त्यसमा अनुसन्धान–अन्वेषण गर्न चाहने नेपालीलाई आर्थिक एवं भौतिक सहयोग गर्न आफू तयार रहेको बताउनुभयो ।

कुलपति उप्रेतीले नेपाली भाषा, साहित्य र संस्कृतिको सम्बद्र्धनमा प्रतिष्ठान निरन्तर क्रियाशील रहेको बताउनुभयो ।

उपकुलपति डा. विष्णुविभू घिमिरेले प्रज्ञा–प्रतिष्ठान र पाकिस्तानी एकेडेमीबीचको समझदारीले दुवै देशका स्रष्टाबीच छलफल र संवाद गर्न मार्गप्रशस्त भएको बताउनुभयो ।

सम्झौतापत्रमा हस्ताक्षर भएपछि प्रा.डा. त्रिरत्न मानन्धरको अध्यक्षतामा सम्पन्न भएको दोस्रो सत्रको कार्यक्रममा कुलपति उप्रेतीले नेपाली साहित्य बारे र पाकिस्तानी एकेडेमीका महानिर्देशक हमिदले पाकिस्तानी साहित्यबारे विशेष मन्तव्य व्यक्त गर्नुभएको थियो ।

संस्कृति मन्त्रालयका सहसचिव भरतमणि सुवेदीले नेपाली संस्कृतिबारे र पाकिस्तानी प्रतिनिधि मण्डलका सदस्य नउसाद खलिकले पाकिस्तानी इतिहास र सम्पदाबारे प्रकाश पार्नुभएको थियो ।
प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका सदस्य सचिव प्रा.डा. जीवेन्द्र देव गिरीले धन्यवाद ज्ञापन गर्नुभएको थियो

भोजपुरमा कुलपति अभिनदिन्त

नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका कुलपति तथा वरिष्ठ साहित्यकार गङ्गाप्रसाद उप्रेती प्रदेश नम्बर एकको पहाडी जिल्ला भोजपुरमा अभिनन्दित हुनुभएको छ ।

भाषा तथा साहित्यका विविध विधामा साढे पाँच दशकदेखि निरन्तर साधनारत उप्रेतीले उपकुलपति हुँदै कुलपतिको गरिमामय पदमा रहेर नेपाली वाङ्मयको सर्वाङ्गिर्ण उन्नयनका निमित्त पु¥याउनुभएको योगदानको उच्च कदर गर्दै उहाँलाई अभिनन्दन गरिएको नेपाली वाङ्मय परिषद्का अध्यक्ष शशी लुमुम्बूले बताउनुभयो ।

वाङ्ुमय परिषद्, भोजपुरका साहित्यिक संस्था नारी साहित्य प्रतिष्ठान, त्रिवेणी साहित्य प्रतिष्ठान, साहित्य कला प्रतिष्ठानका साथै काठमाडौँका कार्यरत संस्था रामप्रसाद राई स्मृति प्रतिष्ठान र अरुण गाउँपालिका सरोकार समाजसमेतका ६ वटा संस्थाद्वारा कुलपतिलाई संयुक्त रुपमा अभिनन्दन गरिएको थियो ।

जिल्ला समन्वय समिति, भोजपुरकी उपप्रमुख अनिशा खड्काले ताम्रपत्र र फूलको माला, भोजपुर नगरका प्रमुख कैलाशकुमार आलेले टक्सारको करुवा र भोजपुरे सिरुपाते खुकुरी तथा जेष्ठ नागरिक मेजर बलिमान राईले राई फेटा र पटुका अर्पण गरी कुलपतिलाई अभिनन्दन गर्नुभएको थियो ।

अभिनन्दन ग्रहण गरेपछि मन्तव्य व्यक्त गर्दै कुलपति उप्रेतीले भन्नुभयो, “पदमा रहँदा कुनै पनि मान–सम्मान ग्रहण नगर्ने मेरो मान्यता थियो तर आज भोजपुरको तर्फबाट पाएको यो सरप्राइज अभिनन्दन स्वीकार नगरी मैले धरै पाइँन । यसका लागि म समस्त भोजपुर र भोजपुरेजनप्रति नतमस्तक छु ।”

भोजपुरमा आयोजना भएको ‘भाषा, साहित्य, कला तथा संस्कृतिको प्रवद्र्धनमा प्रदेशको भूमिका’ विषयक विचार गोष्ठी र ‘बहुभाषिक कविता उत्सव’मा सहभागी भोजपुर पुग्नुभएका कुलपतिलाई उक्त अभिनन्दन गरिएको हो ।

भोजपुरमा विचार गोष्ठी तथा कविता उत्सव सम्पन्न

वि.सं. २०७५ वैशाख २४ गते प्रदेश एकको पहाडी जिल्ला भोजपुरमा नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठान, मातृभाषा विभाग, मातृभाषा साहित्य विभाग र नेपाली वाङ्मय परिषद्द्वारा संयुक्त रुपमा ‘भाषा, साहित्य, कला तथा संस्कृतिको प्रवद्र्धनमा प्रदेशको भूमिका’ विषयक विचार गोष्ठी तथा ‘बहुभाषिक कविता उत्सव’ आयोजना गरियो ।

विविध संस्कृति झल्किने सांस्कृतिक झाँकीसहित उद्घाटन भएको कार्यक्रममा प्रमुख अतिथि नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका कुलपति गङ्गाप्रसाद उप्रेतीले साहित्य, कला र संस्कृतिको खानी भोजपुरमा यसप्रकारको कार्यक्रम आयोजना हुनु गौरवको विषय भएको भन्दै समग्र प्रदेशको भाषा, साहित्य, कला तथा संस्कृतिको प्रवद्र्धनका निमित्त प्रदेश सरकारले गम्भीरतापूर्वक उल्लेखनीय भूमिका खेल्नुपर्नेमा जोड दिनुभयो । उहाँले भन्नुभयो, “अब सबै अधिकार र साधन–स्रोत स्थानीय तथा प्रदेश सरकारमा हस्तान्तरण भइसकेको छ । तसर्थ प्रदेशभित्र वाङ्मयको सवार्ङ्गिण विकासको निमित्त केकस्तो प्रकारको भूमिका निर्वाह गर्ने भन्ने अधिकार सम्बन्धित प्रदेश सरकारको हो ।”

प्रज्ञा–प्रतिष्ठान, मातृभाषा साहित्य विभाग प्रमुख प्राज्ञ श्रवण मुकारुङले किरात राई जातिको बाहुल्य रहेको भोजपुर मुन्दुमी संस्कृति र अरुण सभ्यताले सम्पन्न भूमि भएको भन्दै यस्तो भूमिमा आयोजना भएको कार्यक्रमले भाषा, साहित्य, कला र संस्कृतिको विकासमा प्रदेश सरकारले यथोचित भूमिका निर्वाह गर्न भूमिका खेल्ने विश्वास व्यक्त गर्नुभयो ।

प्राज्ञ तथा वाङ्मय परिषद्का अध्यक्ष शशी लुमुम्बूले भाषा, साहित्य, कला र संस्कृतिको विकास नभई अन्य किसिमको विकास पनि सुस्त हुने धारणा राख्दै सम्बन्धित निकायहरूले यसतर्फ गम्भीर हुनुपर्ने बताउनुभयो ।
गोष्ठीमा पूर्ण पी. राईले ‘भाषा, साहित्य, कला तथा संस्कृतिको प्रवद्र्धनमा प्रदेशको भूमिका’ विषयक अवधारणा–पत्र प्रस्तुत गर्नुभएको थियो । आफ्नो अवधारणापत्रमा राईले लामो समयदेखि वहिष्करणमा परेका समुदाय र भूगोलका मानिसहरूले राखेको शासनसत्तामा आप्mनो भावनात्मक समावेशीकरणको चाहना सङ्घीय व्यवस्थाबाट पूरा हुने अपेक्षा गरेको र त्यसका लागि प्रदेशले प्रदेशको विशेषतामा आधारित भाषा, साहित्य, कला तथा संस्कृतिको सम्बद्र्धन गर्ने नीति लिनु पर्ने बताउनुभयो । उहाँले भन्नुभयो, “अब पनि पहाडे–उच्चआर्यन राष्ट्रवादलाई नै प्रोत्साहन गर्ने काम भएमा त्यो सङ्घीयताको भावनाविपरित हुनेछ ।” रार्ईले अहिले सबै अधिकार प्रदेश सरकारमै भएकोले प्रदेश सरकारले प्रदेशको सम्मृद्धिको लागि प्रदेशभित्रको बहुपक्षीय आन्तरिक समावेशिकरणको भावनालाई आत्मसाथ गर्दै सरकारले विविध भाषा, साहित्य, कला तथा संस्कृतिको प्रवद्र्धन गर्न सक्ने विचार व्यक्त गर्नुभएको थियो ।
राईको उक्त अवधारणापत्रमाथि कवि तथा संस्कृतिकर्मी नवराज राई वर्तमान र उपप्राध्यापक बाबुराम ओझाले समीक्षा गर्दै केही सुझाव दिनुभयो ।

कार्यक्रममा नगरप्रमुख कैलाशकुरमार आले, नेपाली कांगे्रेसका नेता उमेशजङ्ग रायामाझी र प्रमुख जिल्ला अधिकारी हीरादेवी पौडेलले आ–आफ्नो विचार व्यक्त गर्नुभएको थियो ।

नगरप्रमुख आलेले भाषा, साहित्य, कला तथा संस्कृतिको आवश्यक प्रवद्र्धनमा स्थानीय सरकारका तर्फबाट आफूले सक्दो भूमिका खेल्ने बताउनुभयो । रायमाझीले जिल्लामा यसप्रकारको कार्यक्रम आयोजना हुनु जिल्लाकै गौरवको विषय भएको विचार व्यक्त गर्नुभयो । उहाँले भन्नुभयो, “ साहित्य, कला र संस्कृतिको विकास भएमात्रै मुलुक समृद्ध बन्छ ।”
प्रमुख जिल्ला अधिकारी पौडेलले प्राकृतिक छटाले युक्त सुन्दर भोजपुरमा आयोजना भएको कार्यक्रमले आफूलाई हर्षित तुल्याएको बताउँदै भोजपुरको महिमा गाउँदै आफूले रचना गरेको कविता सुनाउनुभएको थियो ।

जिल्लास्थित नारी साहित्य प्रतिष्ठान, त्रिवेणी साहित्य प्रतिष्ठान, साहित्य कला प्रतिष्ठान र काठमाडौँका कार्यरत रामप्रसाद राई स्मृति प्रतिष्ठान तथा अरुण गाउँपालिका सरोकार समाजको सहआयोजना रहेको कार्यक्रममा प्रदेश सरकार, सामाजिक विकास मन्त्रालयका साथै जिल्लाका नगर तथा गाउँपालिकाहरूको विशेष सहयोग रहेको स्थानीय कार्यक्रम संयोजक कवि कविता राईले बताउनुभयो ।

उक्त अवसरमा सम्पन्न भएको बहुभाषिक कविता उत्सवमा विप्लव ढकाल, अमृका ताम्रकार, चन्द्र रानाहँछा, कविता राई, इन्द्रसुर बेल्टारे, प्रतिमा पोखरेल, असीम दुङ्माली, वेदनाथ ढकाल, शरणकुमार राई, विष्णुकुमार बान्तवा लगायतका कविहरूले आ–आफ्ना कविता सुनाउनुभएको थियो ।

कार्यक्रम आरम्भ हुनुअघि विविध जातिका सांस्कृतिक झाँकीसहित नगर परिक्रमा गरी प्रजातान्त्रिक योद्धा रामप्रसाद राई र नारदमुनि थुलुङको प्रतिमामा कुलपति उप्रेती र टेम्केमैयुँ गाउँपालिकाका अध्यक्ष ध्रुवकुमार राईले माल्र्यापण गर्नुभएको थियो ।

कार्यक्रममा युवाकवि थीरलोचन श्रेष्ठको कविताृकति ‘प्रश्नपत्र जिन्दगीको’ र देवी घिमिरे तथा शशी लुमुम्बूद्वारा सम्पादित ‘कवितामा जननायक रामप्रसाद राई’ कविता सँगालोको प्रमुख अतिथि, विशिष्ट अतिथि एवम् अतिथिहरूले विमोचन गर्नुभएको थियो ।

माननीय मन्त्रीज्यूको स्वागत

वि.सं. २०७४ साल चैत २९ गते बिहीवारका दिन नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानमा संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयनमन्त्री माननीय रविन्द्र अधिकारीको स्वागतमा एक कार्यक्रमको आयोजना गरियो ।

माननीय मन्त्री अधिकारीलाई प्रज्ञा–प्रतिष्ठानमा स्वागत गर्नुहुँदै माननीय कुलपति गङ्गाप्रसाद उप्रेतीले प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका गतिविधिबारे प्रकाश पार्नुभएको थियो । उहाँले वर्तमान प्राज्ञ परिषद्ले अत्यन्त महत्वका प्राज्ञिक कार्यहरू गर्नुका साथै प्रज्ञा भवनको रेट्रोफिटिङ गरी अत्याधुनिक छापाखाना सञ्चालनमा ल्याएको बताउनु भयो ।
माननीय मन्त्री अधिकारीले प्रज्ञा–प्रतिष्ठान राष्ट्रका समस्त सर्जक÷स्रष्टाहरूको आस्थाको केन्द्र भएको हुनाले सबैको पहुँचमा पु¥याउनु पर्ने बताउनुभयो । उहाँले नयाँ प्रविधिको अधिकतम् प्रयोग गरी प्रतिष्ठानका गतिविधि सर्वत्र फैलाउनुका साथै विद्यालय र क्याम्पसहरूका प्रतिष्ठानलाई लैजानु पर्ने बताउनुभयो ।

माननीय मन्त्रीले प्रतिष्ठानका प्रकाशनहरूलाई थप स्तरीय बनाउँदै सर्वसुलभ रूपमा सबैको पहुँचमा पु¥याउनु पर्नेमा जोड दिनुभयो । सो अवसरमा मन्त्री अधिकारीले प्रज्ञा–प्रतिष्ठानको निरीक्षण गर्नुभएको थियो । प्रतिष्ठानका आवश्यक सहयोगमा कुनै कमी नआउने मन्त्री अधिकारीले प्रतिबद्धता प्रकट गर्नुभयो ।

कार्यक्रममा उपकुलपति डा. विष्णुविभु घिमिरे, प्राज्ञ परिषद्का सदस्यहरू प्रा.डा. हेमाङ्गराज अधिकारी, प्राज्ञ प्रा. दिनेशराज पन्त, प्राज्ञ डा. अमर गिरी, प्राज्ञ प्रा.डा. उषा ठाकुर, प्राज्ञ प्रा.डा. ज्ञानू पाण्डे, प्राज्ञ श्रवण मुकारुङ, प्राज्ञ नर्मदेश्वरी सत्याल, प्राज्ञ सभा सदस्य प्राज्ञ शशी लुमुम्बूको उपस्थिति रहेको थियो ।

यसै गरी संस्कृति मन्त्रालयका संस्कृति महाशाखा प्रमुख सहसचिव भरतमणि सुवेदी, प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका महाशाखा प्रमुखहरूको उपस्थिति रहेको थियो ।

प्रज्ञा–प्रतिष्ठान कलाकार तथा कर्मचारी सङ्गठनद्वारा शुभकामना आदानप्रदान कार्यक्रम आयोजित

वि.सं. २०७४ चैत २९ गते बिहीवारका दिन प्रज्ञा भवन कमलादीमा नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठान कलाकार तथा कर्मचारी सङ्गठनद्वारा आयोजित नयाँ वर्ष २०७५ सालको शुभ अवसरमा शुभकामना आदान–प्रदान कार्यक्रमको आयोजना गरियो ।

प्रमुख अतिथि संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्री माननीय रविन्द्र अधिकारीले समारोहलाई सम्बोधन गर्दै नयाँ वर्ष क्यालेन्डरका पानाहरूको परिवर्तनमात्रै हुनु नहुने बताउँदै नयाँ वर्ष साँच्चिकै नवीन हुनु पर्नेमा जोड दिनुभयो । उहाँले भन्नुभयो, “नयाँ वर्ष सङ्कल्प र साधनाको साल बनोस् ।”

नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका कुलपति गङ्गाप्रसाद उप्रेतीज्यूले प्रज्ञा–प्रतिष्ठानको गौरवमय इतिहासको स्मरण गर्दै प्रज्ञाको समृद्धिको निमित्त नयाँ वर्ष फलदायी हुने विश्वास व्यक्त गर्नुभयो ।

कार्यक्रममा राष्ट्रिय जनसांस्कृतिक महासङ्घका महासचिव प्रेमनाथ अधिकारी, सार्वजनिक संस्था कर्मचारी सङ्गठनका महासचिव भोलानाथ घिमिरे, पेशागत महासङ्द्ध नेपालका महासचिव विष्णु लामिछाने, नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठान कलाकार तथा कर्मचारी सङ्गठनका पूर्व अध्यक्ष तथा सल्लाहकार विक्रम मैनाली, सल्लाहकार शशी चालिसे, नेपाल राष्ट्रिय कर्मचारी सङ्गठन प्रज्ञा–प्रतिष्ठान समितिका अध्यक्ष धनबहादुर कार्की र नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठान लोकतान्त्रिक कलाकार तथा कर्मचारी सङ्घका महासचिव अशोककुमार चौरसियाले कार्यक्रममा शुभकामना मन्तव्य व्यक्त गर्नुभएको थियो ।

कार्यक्रममा प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका सदस्य सचिव प्रा.डा. जीवेन्द्र देव गिरी, प्राज्ञ प्रा.डा. हेमाङ्गराज अधिकारी, प्राज्ञ प्रा.डा. उषा ठाकुर, प्राज्ञ श्रवण मुकारुङ, प्राज्ञ नर्मदेश्वरी सत्याल, प्राज्ञ शशी लुमुम्बू, कलाकार हरिबहादुर थापाको आतिथ्य रहेको थियो ।

यसै गरी कार्यक्रममा प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका प्रशासन प्रमुख ज्ञानहरि अधिकारी, आर्थिक प्रशासन महाशाखा प्रमुख सुमन अधिकारी, योजना तथा कार्यक्रम महाशाखा प्रमुख सन्ध्या पहाडीको पनि उपस्थिति रहको थियो ।

सङ्गठनका अध्यक्ष विश्वमोहन राजभण्डारीको अध्यक्षतामा सम्पन्न भएको कार्यक्रमको बारेमा सङ्गठनकी उपाध्यक्ष सविना ज्ञवाली घिमिरे र सुवर्ण रञ्जितले प्रकाश पार्नुभएको थियो । कार्यक्रममा प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका कलाकार विकासनाथ योगी, केशव सुनाम, सुरेशराज बज्राचार्यलगायतले स्वागत धुन प्रस्तुत गर्नुभएको थियो ।

चीन भ्रमण सम्पन्न गरी फर्कियो प्रज्ञा–प्रतिष्ठानको प्रतिनिधि मण्डल

काठमाडौँ, २१ चैत्र । साहित्य तथा कलासम्बन्धी चीनको प्रसिद्ध संस्था चाइना फेडरेसन अफ लिटरेचर एन्ड आर्ट सर्कल (सिफ्लेक्स)को निमन्त्रणामा कुलपति गङ्गाप्रसाद उप्रेतीको नेतृत्वमा चैत ११ गते चीन गएको प्रज्ञाको ७ सदस्यीय प्रतिनिधि मण्डल एक साता लामो चीनको सद्भावना भ्रमण पूरा गरी काठमाडौँ फर्किएको छ ।

साहित्यिक एवम् सांस्कृतिक आदान–प्रदान गर्ने सम्झौता अनुसार चीनको उक्त संस्थाले प्रज्ञा–प्रतिष्ठानलाई सद्भावना भ्रमणका लागि निमन्त्रणा गरेको थियो । सोही अनुसार चीन गएको प्रज्ञाको प्रतिनिधि मण्डल र चिनियाँ लेखक–कलाकारबिच दुबै देशका भाषा, साहित्य, संस्कृति, दर्शन र सामाजिक शास्त्रसँग सम्बन्धित विभिन्न विधाको विकास के–कसरी गर्न सकिन्छ भन्ने विषयमा विमर्श भएको कुलपति गंगाप्रसाद उप्रेतीले बताए । कुलपति उप्रेतीका अनुसार दुबै देशका प्रमुख साहित्यिक कृतिहरू एकअर्काका भाषामा अनुवाद गरी प्रकाशन गर्नेबारे सहमतिसमेत भएको छ ।

प्रतिनिधि मण्डलले चीनको सांस्कृतिक महत्वका स्थानहरू बेइजिङस्थित राष्ट्रिय सङ्ग्रहालय, समर प्यालेस, साङ्घाईमा अवस्थित विश्वकै तेस्रो ठुलो टिभी टावर, लु सुन सङ्ग्रहालय र चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टीको प्रथम महाधिवेशन सम्पन्न भएको ऐतिहासिक स्थानको अवलोकन गरेको थियो । यसका साथै हाङ्जाउको राष्ट्रिय रेसम सङ्ग्रहालय, सांस्कृतिक दृष्टिले महत्वपूर्ण उचन प्रान्तको प्राचीन शैलीको गाउँ र अन्य महत्वपूर्ण स्थानहरूको अवलोकन भ्रमण गरिएको प्रतिष्ठानका सदस्य सचिव प्रा.डा. जीवेन्द्र देव गिरीले बताउनुभयो ।

भ्रमणका अवसरमा वन्चाउस्थित दक्षिणपश्चिम चीनको चेचेन प्रान्तको सिफ्लेक्स तथा चिनिया लेखक सङ्घका वरिष्ठ सदस्यसँग अन्तत्र्रिmया भएको थियो । सो अवसरमा चेचेनको अनलाइन राइटर्स एसोसियसनका पदाधिकारी, लेखक एवम् कलाकारहरूबिच भएको अन्तर्कि्रया कार्यक्रम निकै उपलब्धिमूलक भएको उनले जानकारी गराए । उहाँले भन्नुभयो, “अहिले चीनमा अनलाइन साहित्यको बजार निकै प्रभावकारी रूपमा फस्टाइरहेको रहेछ । यसबाट हामीले पनि धेरै कुरा सिक्नु पर्ने हामीले महसुस गरेका छौँ ।”

प्रतिनिधि मण्डलमा कुलपति उप्रेती, सदस्य सचिव प्रा.डा. गिरी, प्राज्ञ प्रा. दिनेशराज पन्त, प्राज्ञ डा. अमर गिरी, प्राज्ञ श्रवण मुकारुङ, प्राज्ञ नर्मदेश्वरी सत्याल र प्रशासन उपप्रमुख विश्वास घिमिरे संलग्न रहेका थिए ।

चीन भ्रमणका क्रममा चीनका लागि नेपाली राजदूत लीलामणि पोखरेलले बेइजिङस्थित नेपाली राजदूताबासमा प्रज्ञा–प्रतिष्ठानको प्रतिनिधि मण्डलको स्वागतमा एक कार्यक्रमको आयोजना गर्नुभएको थियो । उक्त अवसरमा नेपाल र चीनबिच साहित्यिक एवम् सांस्कृतिक आदान–प्रदानलाई प्रभावकारी रूपमा अगाडि बढाउँदै अनुवाद कार्यमा जोड दिनेसम्बन्धमा छलफल भएको थियो ।

 

प्रज्ञा–प्रतिष्ठानको प्रतिनिधिमण्डल चीन प्रस्थान

काठमाडौँ । वि.सं. २०७४ चैत्र ११ गते आइतबारका दिन नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका कुलपति गङ्गाप्रसाद उप्रेतीको नेतृत्वमा प्रज्ञा–प्रतिष्ठानको ७ सदस्यीय प्रतिनिधिमण्डल चीन प्रस्थान गरेको छ ।

चाइना फेडरेशन अफ लिटरेचर एन्ड आर्ट सर्कलको निमन्त्रणामा प्रज्ञा–प्रतिष्ठानको उक्त प्रतिनिधिमण्डल एक साता लामो चीन भ्रमणका लागि छेन्दु हुँदै बेइजिङ पुगेको छ ।

साहित्यिक एवं सांस्कृतिक आदान–प्रदान गर्ने सम्झौताअनुसार चीनको उक्त संस्थाले प्रज्ञा–प्रतिष्ठानलाई निमन्त्रणा गरेको हो । प्रतिष्ठानको निम्तोमा गत साल चीनको साहित्यिक प्रतिनिधिमण्डल नेपाल आएको थियो ।

प्रतिनिधिमण्डलले चीनका बेइजिङ, सांघाई, हानजाउ र उसी प्रान्तका लेखक तथा साहित्यकारसँग विमर्श गर्ने प्रतिनिधिमण्डलका नेता एवं कुलपति गङ्गाप्रसाद उप्रेतीले बताउनुभयो ।

उहाँका अनुसार प्रतिनिधिमण्डल अप्रिल १ का दिन काठमाडौँ फर्किने छ । प्रतिनिधिमण्डलमा कुलपति उप्रेती, सदस्य सचिव प्रा.डा. जीवेन्द्रदेव गिरी, प्राज्ञ प्रा. दिनेशराज पन्त, प्राज्ञ डा. अमर गिरी, प्राज्ञ श्रवण मुकारुङ, प्राज्ञ नर्मदेश्वरी सत्याल र प्रशासन उपप्रमुख विश्वास घिमिरे रहनुभएको छ ।

‘समकालीन नेपाली आख्यानमा तराई÷मधेशको योगदान’ विचार गोष्ठी

लालबन्दी, सर्लाही । वि.सं. २०७४ चैत्र १० गते शनिबार प्रदेश नम्बर–२, सर्लाहीको लालबन्दीमा नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानको आख्यान विभाग र स्थानीय संस्था बाँके–बागमती सेवा समाजद्वारा संयुक्त रुपमा ‘समकालीन नेपाली आख्यानमा तराई÷मधेशको योगदान’ विषयक विचार गोष्ठीको आयोजना गरियो ।

समकालीन नेपाली आख्यान साहित्यमा तराई/मधेशको अवस्था र योगदानका बारेमा विमर्श गर्ने उद्देश्यले आयोजित उक्त गोष्ठीमा बोल्दै नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका आख्यान विभाग प्रमुख प्राज्ञ मातृका पोखरेलले समकालीन नेपाली आख्यान साहित्यमा तराई/मधेशको योगदान निकै महत्वपूर्ण रहेको बताउनुभयो ।

उहाँले नेपाल आख्यान साहित्यलाई समृद्ध बनाउनमा तराई/मधेशको योगदानको चर्चा जति गरे पनि अधुरै रहने उल्लेख गर्दै आख्यान विभागले ‘नेपाली कथा कोश’ र ‘नेपाली उपन्यास कोश’को तयारी गरिरहेको सुनाउनुभयो ।

प्राज्ञ पोखरेलले प्रत्येक स्थानीय तहले भाषा, साहित्य, कला र संस्कृतिका लागि योजना बनाएरै काम गनुपर्नेमा जोड दिनुभएको थियो ।

प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका काव्य विभाग सदस्य प्राज्ञ शशी लुमुम्बूले राष्ट्रको समृद्धिमा साहित्यको ठूलो भूमिका रहने उल्लेख गर्नुभयो । उहाँले भाषा, साहित्य, कला र संस्कृतिको विकासले मात्रै राष्ट्रको समग्र विकास संभव छ हुने धारणा व्यक्त गर्नुभयो । गाउँ–गाउँमा साहित्यिक कार्यक्रम आयोजना गरिनुपर्नेमा उहाँको जोड थियो ।

कार्यक्रममा लालबन्दी नगरपालिकाकी उपमेयर शान्ति लामाले साहित्यले मानिसको आत्मा शुद्धि गराउनुका साथै सोचमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउने धारणा व्यक्त गर्नुभयो ।

लालबन्दीमा यस्तो कार्यक्रम हुनु गर्वको विषय भएको उल्लेख गर्दै उपमेयर लामाले भाषा, साहित्य, कला र संस्कृतिको संरक्षण, संवद्र्धन एवं समृद्धिका लागि नगरपालिकाले आवश्यक बजेट विनियोजन गरेको जानकारी गराउनुभयो ।

कार्यक्रममा साहित्यकार विवश पौडेलले ‘समकालीन नेपाली आख्यानमा तराई/मधेशको योगदान’ विषयक गोष्ठीपत्र प्रस्तुत गर्नुभएको थियो । गोष्ठीपत्रमा उहाँले समकालीन नेपाली आख्यानमा तराई/मधेशको योगदान उल्लेखनीय रहेको चर्चा गर्नुभएको थियो ।

पौडलको गोष्ठीपत्रमाथि साहित्यकार गोपाल अश्क र कृष्ण दाहालले समीक्षा गर्दै गोष्ठीपत्रमा धेरै कुरा छुटेको बताउनुभयो । अश्कले गोष्ठीपत्रले योगदानभन्दा पनि सर्भेक्षण गरेको भन्दै आवश्यक सुधार गर्न सुझाब दिनुभएको थियो ।

बाँके–बागमती सेवा समाजका सचिव नवराज सुवेदीको सभापतित्वमा सम्पन्न कार्यक्रममा समाजका सदस्य परशुराम घिमिरे ‘निदान’, कवि सुवेदी र सुमन घिमिरेले सर्लाहीको साहित्यिक अवस्था र आयोजित गोष्ठीका बारेमा प्रकाश पार्नुभएको थियो ।

उक्त अवसरमा अतिथि कवि टीका चाम्लिङ, भाष्कर काजी, जीवन आचार्य, डिल्लीरमण भट्टराई, ध्रवराज गिरी ‘रोदन’, कुमार कुसुम, सुमित्रा आचार्य, रामनरेश   महतो र टीका श्रेष्ठले कविता, गीत तथा गजल सुनाउनुभएको थियो ।

फूलचोकीमा मनाइयो विश्व कविता दिवस

वि.सं. २०७४ चैत्र ७ गते बुधबार ललितपुर जिल्लाको प्रसिद्ध पर्यटकीय स्थल फूलचोकी डाँडामा ‘फूलचोकी साहित्य उत्सव’ आयोजना गरियो । ‘पर्यटन विकासका लागि साहित्य’ भन्ने नारासहित विश्व कविता दिवसको अवसर पारेर नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठान र नेपाल मण्डल पर्यटन नगरी अभियानद्वारा संयुक्त रुपमा आयोजित साहित्य उत्सवमा गोदावारी नगरपालिकाको समेत सहकार्य रहेको थियो ।

साहित्य उत्सवका बारेमा नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका कुलपति गंगाप्रसाद उप्रेती, उपकुलपति डा. विष्णुविभु घिमिरे, काव्य विभाग प्रमुख डा. अमर गिरी, पर्यटनका लागि साहित्य, कला तथा सांस्कृतिक अभियन्ता कृष्ण केसी, गोदावारी नगरपालिकाका मेयर गजेन्द्र महर्जन लगायतले बोल्नु भएको थियो ।

कार्यक्रममा बोल्दै कुलपति उप्रेतीले प्रकृति र पर्यावरणको संरक्षण एवं सम्बर्धन गर्दै पर्यटन प्रवर्धन गर्न सकिने बताउनुभयो । यसका लागि साहित्य नै सबैभन्दा प्रभावकारी माध्यम भएको उहाँको धारणा थियो । प्राकृति र सांस्कृतिक महत्व बोकेको फूलचोकीमा गरिएको साहित्य उत्सवले प्रतीकात्मक अर्थ राख्ने बताउँदै उहाँले शान्ति र समृद्धिको यात्रामा हिँडेको मुलुकका प्रतिनिधि कविहरूको सहभागितामा भएको साहित्य उत्सव विशेष भएको दाबी गर्नुभयो ।

काठमाडौँ उपत्यका र आसपासका पहाडी भूभागलाई समेटेर नेपाल मण्डल पर्यटन नगरीका रुपमा विकास गरी पर्यटन प्रवर्धन गर्न सकिने अभियन्ता केसीको धारणा थियो । उहाँले भन्नुभयो, “हामी यसका लागि सक्रियरुपमा लागिपरेका छौँ । सबैको साथ रह्यो भने असंभव छैन ।”

कार्यक्रमका सभापति उपकुलपति डा. विष्णुविभु घिमिरेले कविता मार्फत् प्रकृति, पर्यावरण र पर्यटन विकासका लागि सन्देश प्रवाह गर्ने ध्येयले फूलचोकी साहित्य महोत्सव आयोजना गरिएको बताउनु हुँदै पर्यटन प्रवद्र्धनमा कविहरूले महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्न सक्ने विचार प्रकट गर्नुभयो ।

प्रतिष्ठानका काव्य विभाग प्रमुख प्राज्ञ डा. अमर गिरीले पर्यावरण, प्रकृति र वातावरण संरक्षणप्रति कविहरूमा सचेतना अभिवृद्धि गराउने उद्देश्यले पर्यटकीय स्थल फूलचोकीमा विश्व कविता दिवसको अवसर पारेर कार्यक्रमको आयोजना गरिएको उल्लेख गर्नुभयो ।


गोदावारी नगरपालिकाका मेयर गजेन्द्र महर्जनले धार्मिक, ऐतिहासिक एवं पर्यटकीय शिखर फूलचोकीमा राष्ट्रका प्रसिद्ध कविहरूलाई उपस्थित गराउन पाउँदा आफू हर्षित र गौरवान्वित भएको सुनाउनुभयो ।

पर्यटन नगरी अभियानका अभियन्ता कृष्ण केसीले फूलचोकी नमोवुद्ध, नगरकोट हेलम्बू, चन्द्रागिरी जामाचोक, दहचोक थानकोट क्षेत्र सहितका पहाडको सुन्दरतालाई एकै सेरोफेरोमा जोड्दै पर्यटनको विकास गर्ने साहित्य, कला र सांस्कृतिक अभियान रहेको प्रष्ट पार्नुभयो । उहाँले फूलचोकी उपत्यकाकै सान भएकाले यसको संरक्षण गर्नुपर्नेमा जोड दिनुभयो ।
फूलचोकी नमोवुद्ध पर्यटन समितिका संयोजक रविराज अर्यालले फूलचोकी र गोदावरी क्षेत्र ऐतिहासिक दृष्टिकोणले पनि महत्वपूर्ण रहेको औँल्याउनुभयो । “फूलचोकीमा कविता महोत्सव गरेर साहित्यिक पर्यटनको खुड्किलाको सुरुवात भएको छ,” उहाँले भननुभयो, “कविता र साहित्यमा यहाँको रमणीयताको वर्णन गरेरै पनि संरक्षण र विकासमा सघाउनुहोला ।”
साहित्यकार राम विनयले उक्त कार्यक्रममा अवसरमा आफ्नो नियात्रा संग्रह ‘झझल्को’ लोकापर्ण गराउनुभयो । कुलपति र वरिष्ठ कवि तुलसी दिवसले उहाँको कृतिको विमोचन गर्नुभयो । सोही कार्यक्रममा संगीतकार बिबि अनुरागीले आफ्ना गीत सुनाउनुभयो ।

वरिष्ठ कवि तुलसी दिवसले ‘दसैँमा नजरबन्द म’ शीर्षकको कविता वाचन गरी आरम्भ गर्नुभएको कविता गोष्ठीमा प्राज्ञ प्रा.डा. ज्ञानू पाण्डे, प्राज्ञ श्रवण मुकारुङ, प्राज्ञ मातृका पोखरेल, प्राज्ञ बियोगी बुढाथोकी, प्राज्ञ शशी लुमुम्बूले आ–आफ्ना कविता सुनाउनुभयो ।

यसै गरी विमल निभा, ज्ञानुवाकर पौडेल, मित्रलाल पंज्ञानी, राम निय, रामबहादुर पहाडी, पुरुषोत्तम सुवेदी, राजब, हेमनाथ पौडेल, लक्ष्मी माली, गोपाल अश्कले कविता सुनाउनुभएको थियो ।
यसै गरी उत्सवमा प्राज्ञ जगत उपाध्याय ‘प्रेक्षित’, महेश प्रसाईं, विप्लव ढकाल, केशव सिलवाल, गीतका त्रिपाठी, जयन्ती स्पन्दन, प्रकाश गुरागाई, विन्दु शर्मा, त्रिभुवनचन्द्र वाग्ले, मणिराज सिंह, बलराम तिमिल्सिना, केवल विनावी, सोझो गाउँले, बम बानियाँ, बैरागी जेठा, सरल सहयात्री, टीका चामिलङ, सुनिता खनाल, अमृता स्मृति, बिकु लामा, देवकी अभिलासी, मुकुन्द खलपात्र, जितेन्द्र रसिक, शुक्र राई, चन्द्र रानाहँछा, रविराज अर्याल, सन्ध्या पहाडी, कृष्ण केसी, देवकी तिमिल्सिनाले आ–आफ्ना कविता सुनाउनुभएको थियो ।

२७ सय ६५ मिटर उचाईमा रहेको फूलचोकी डाँडा काठमाडाँै उपत्यकाकै अग्लो डाँडा हो ।

व्यापक र स्तरीय अनुवाद हुनुपर्नेमा जोड

वि.सं. २०७४ फागुन ३० गते बुधबार प्रज्ञा भवनको नयाँ पुस्तकालय भवनमा नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानको अनुवाद विभागद्वारा अनुवाद विचारगोष्ठीको आयोजना गरियो । उक्त गोष्ठीमा सहभागी वक्ताहरुले नेपाली साहित्यलाई विश्वस्तरमा पु¥याउन र विश्व साहित्यबाट लाभ लिन व्यापक तथा स्तरीय अनुवाद हुनुपर्नेमा एक विचार गोष्ठीका वक्ताहरुले जोड दिनुभयो ।

कार्यक्रमका प्रमुख अतिथि वाङ्मय शताब्दी पुरुष सत्यमोहन जोशीले हाम्रो साहित्य उत्कृष्ट भएपनि राम्रो अनुवाद हुन नसक्दा अन्तर्राष्ट्रियस्तरमा पुग्न नसकेको र नोबेल पुरस्कारजस्ता ठूला पुरस्कार प्राप्त गर्न नसकेको पनि बताउनुभयो ।

उहाँले अनुवाद भएर मात्र हुँदैन सरल र उत्कृष्ट पनि हुनुपर्ने बताउँदै साहित्यकार डायमण्ड शमशेर राणाको ‘सेतो बाघ’को अनुवाद ग्रेटा राणाले उत्कृष्टरुपमा गर्नुभएकाले नै यसको अन्य भाषामा पनि अनुवाद हुन सकेको उदाहरण प्रस्तुत गर्नुभयो ।

उहाँले अंग्रेजीबाट नेपालीमा भन्दा पनि नेपालीबाट अंग्रेजी भाषामा नेपाली साहित्यलाई लैजानुपर्ने आवश्यकता रहेको पनि औँल्याउनुभयो ।

 

कार्यक्रमका सभापति तथा प्राध्यापक डा अभि सुवेदीले आफूले विदेशमा जाँदा बंगलादेश तथा जापानमा राम्रो पठन संस्कृतिको अनुभव गरेको बताउँदै नेपालमा भने यहाँको साहित्य पर्याप्त मात्रामा अनुवाद हुन नसकेको बताउनुभयो ।

उहाँले जर्मनीमा संस्कृत भाषाबाट पनि अनुवाद हुन थालेपछि नै अंग्रेजी भाषा पनि बाहिरी संसारमा विस्तार हुँदै गएको बताउनुभयो । उहाँले प्रज्ञाको अनुवाद विभागले थोरै बजेटबाट पनि प्रशंसनीय काम गरेको बताउनुभयो ।

प्रतिष्ठानका उपकुलपति विष्णुविभू घिमिरेले विश्वको ज्ञान आर्जन गर्ने हो भने अनुवाद अपरिहार्य रहेको बताउँदै नत्र हाम्रो साहित्य आफ्नै टापुमा साँघुरिएर मर्ने पनि बताउनुभयो ।

विभागका संयोजक उषा ठाकुरले थोरै बजेटबाट पनि मितव्ययी ढंगबाट उपयोगी काम गर्नुभएको बताउँदै वाङ्मय शताब्दी पुरुष जस्ताको प्रस्तुतिबाट अनुवादको विराटस्वरुप प्रकट भएजस्तो भएको बताउनुभयो ।

कार्यक्रममा प्रा डा गोविन्दराज भट्टराईले अनुवाद विभागले अनुवादसम्बन्धी महत्वपूर्ण कार्य गरेको बताउँदै आफ्नै सम्पादकत्वमा नेपाली अनुवादक कोश तयार हुँदै गरेको र आफूले भारतका आसामसम्मको भ्रमणबाट धेरै अनुदित कृतिहरुको विवरण प्राप्त गरेको बताउनुभयो ।

विभागका संयोजक प्रा डा उषा ठाकुरले आजको युग अनुवादको युग भएको बताउँदै नेपाली भाषा साहित्यलाई विश्वस्तरमा पु¥याउन अनुवाद आवश्यक भएको बताउनुभयो । उहाँले विभागबाट हालसम्म नौवटा अनुवाद कृति प्रकाशित भइसकेको पनि बताउनुभयो ।

कार्यक्रममा ‘नेपालीमा अनुदित अंग्रेजी साहित्य’ विषयक कार्यपत्र प्रस्तुत गर्ने त्रिविका उपप्राध्यापक बलराम अधिकारीले नेपालीमा अनुवादको प्रमुख स्रोत अंग्रेजी भएको बताउँदै हाल नेपाली अनुवादकहरु अंग्रेजी केन्द्रित हुँदै गएको बताउनुभयो ।

अघिल्ला चरणमा संस्कृत, बंगला, हिन्दी भाषाबाट हुने गरेकोमा हाल निजी प्रकाशनगृह अंग्रेजी साहित्यको अनुवादमा सक्रिय भएको पनि उहाँले बताउनुभयो ।

कार्यक्रममा अर्का कार्यपत्र प्रस्तुतकर्ता डा रामदयाल राकेशद्वारा तयार गरिएको कार्यपत्र ‘नेपालीमा अनुदित हिन्दी साहित्य’मा उहाँको अनुपस्थितिमा प्रा डा भट्टराईले टिप्पणी गर्नुभएको थियो ।

सो कार्यक्रमका प्रतिवेदक बलराम अधिकारी र त्रिभुवनचन्द्र वाग्ले हुनुहुन्थ्यो ।

1 2 3 9